ესქატოლოგია - უარყოფა სწავლებისა საყოველთაო ცხონების შესახებ - აპოკალიფსისი

Перейти к контенту
აპოკალიფსისი > ესქატოლოგია
უარყოფა სწავლებისა საყოველთაო ცხონების შესახებ
 
წმიდა წერილზე, წმიდა მამათა შრომებსა და მსოფლიო კრებათა საქმეებზე დაყრდნობით
 
მარადიული სატანჯველის შესახებ
საყოველთაო განახლება
შინაარსი:
 
 
შესავალი
 
1. წინასწარი ცნობები
 
2. მარადისობის აღმნიშვნელი ბერძნული სიტყვები და გამოთქმები
 
3. გამოთქმები "დღე და ღამე"
 
4. გამოთქმა "მატლი მათი არა დაესრულოს, და ცეცხლი მათი არა დაშრტეს" (ესაია 66:24).
 
5. სიტყვები, "ყოველი", "ყოველნი"
 
6. გამოთქმები "ყოველსა ყოველთა", ყოვლად ყოველსა შინა", "ყოველივე ყოველსა შინა", "ყოვლად ყოველსა"
 
7. რატომ ჩავიდა ქრისტე ჯოჯოხეთში?
 
8. წმიდა მამათა "ორი მიმართულება"
 
9. სატანჯველთა საყოველთაო დასრულების შესახებ სწავლების კრიტიკა VI ს-ში.
 
10. სატანჯველთა საყოველთაო დასრულების შესახებ მწვალებლობის დაგმობა XI ს-ში და მისი ანათემირება მართლმადიდებლობის ზეიმის წეს-განგებაში.
 
11. რა არის ანათემა?
 
12. დასკვნები
 
ლიტერატურა
 
წმიდა მამათა შრომები
 
 
***
 
 
ავტორი: დეკანოზი ნიკოლოზ ბარინოვი.
 
დეკანოზ ნ. ბარინოვის ახალი წიგნი ეძღვნება მნიშვნელოვან თემას - აპოკატასტასისს, დღეს განხილვად თემას საყოველთაო ცხონების შესახებ. ავტორი წმიდა წერილზე, წმიდა მამათა მემკვიდრეობაზე და მსოფლიო კრებათა საქმეებზე დაყრდნობით შესაძლებლობას აძლევს მკითხველს გაერკვეს და ჩაწვდეს აპოკატასტასისის არსს. წიგნი საინტერესო იქნება არა მარტო საღვთისმეტყველო განათლების მქონე ადამიანთათვის, არამედ ყველასთვის, ვინც მოცემული თემით არის დაინტერესებული.
 
 
***


შესავალი
 
მოცემულ წიგნში განხილულია იმ ადამიანთა ძირითადი არგუმენტები, რომელთა შეხედულებითაც მოხდება ჯოჯოხეთური სატანჯველის საყოველთაო შეწყვეტა და დადგება ყოველთა საბოლოო ცხონება. ეს არგუმენტები განხილულია თავისთავად, მათი ავტორების დამოწმების გარეშე, რადგან მოცემული შრომის მიზანი არ გახლავთ ვინმესადმი რაიმე ზიანის ან შეურაცხყოფის მიყენება, არამედ შესაძლებლობას იძლევა გავერკვეთ საქმის არსში და მივიდეთ ჭეშმარიტებამდე, ჩავწვდეთ ამ ცთომილების დამღუპველობას და შევინანოთ. როგორც წმ. იოანე ოქროპირი ამბობდა: "ფსალმუნი დღეს მწვალებლებტან ბრძოლისკენ გვიწევს - არა იმისთვის, რომ აღმარტულნი წავაქციოთ, არამედ იმისთვის, რომ წაქცეულნი ფეხზე წამოვაყენოთ. ასეთია ჩვენი ომი: იგი ცოცხლებს მკვდრებად კი არ შეიქმს, არამედ მკვდრებს ცოცხლებად აქცევს, უხვად ანიჭებს მათ სიმშვიდესა და დიდ სიმდაბლეს. მე საქმით კი არ ვებრძვი, სიტყვით ვდევნი - მწვალებელს კი არა, მწვალებლობას, ადამიანს კი არ ვაქცევ ზურგს, ცდთომილება მძულს და შეცთომილის მოქცევა მინდა" ((Иоанн Златоуст, свт. Беседа о святом священномученике Фоке, и против еретиков // Полное собрание творений святого Иоанна Златоуста. Т. 2. – СПб., 1896. – С. 747) (ქართულად: წმ. მღვდელმთავარი იოანე ოქროპირი. შრომები. XIII ტ. საუბარი წმ. მღვდელმოწამე ფოკას შესახებ. თბილისი 2017. გვ. 390).
 
 
1. წინასწარი ცნობები
 
სადღეისოდ კვლავ ვრცელდება სწავლება საყოველთაო ცხონების შესახებ, რომელიც ლაპარაკობს იმაზე, რომ ცოდვილთა ტანჯვა ჯოჯოხეთში ოდესღაც დასრულდება, ღმერთი ყველას შეიწყალებს და აცხოვნებს, თვით ეშმაკსაც კი, და ყველანი მარადიულ ცხოვრებაში, ცათა სასუფეველში შევლენ.
 
ეს სწავლება პირველად ცნობილი გახდა ორიგენეს წყალობით, რომელიც III ს-ში ცხოვრობდა. ის გახლდათ უჭკვიანესი და ტალანტებით დაჯილდოვებული ადამიანი, მაგრამ ეს ტალანტები მან ეკლესიის საზიანოდ გამოიყენა, რადგან მისი სწავლება დაამახინჯა. ორიგენეს შეხედულებებში შერწყმულია ქრისტიანული და პლატონურ-გნოსტიკური იდეები, რომლებიც შინაგანად შეუთავსებელნი არიან ერთმანეთთან (Сидоров А. И. Святоотеческое наследие и церковные древности.Т. 3. – М., 2013. – С. 30). აი რამოდენიმე მისი ცდომილება: სწავლება სულთა გადასახლების შესახებ (Ориген. О началах. Против Цельса. – СПб., 2008. – С. 137–139; 203–205), ზეციურ მცხოვრებთა სხეულების სფერისებურობის შესახებ (Ориген. Творения. Толкование на молитву «Отче наш» (из трактата « О молитве». https://azbyka.ru/otechnik/Origen/o-molitve/#0_25), სამყაროს მარადიული შესაქმის შესახებ (Ориген. О началах. Против Цельса. – СПб., 2008. – С.316), იმის შესახებ, რომ ზეციური მნათობები გონიერი არსებები არიან (Там же. – С.139; 317–318), სწავლება ყოველთა ცხონების ანუ "ყოველთა აღდგენის", იგივე აპოკატასტასისის შესახებ. ორიგენე მიიჩნევდა, რომ ღმრთის სახიერება შეუდარებელია ბოროტებასთან და ყოველი ქმნილების ბიწიერებასთან. ღმერთი შეუვალად გახდება "ყველაფერი ყოველივეში", და ცხონება და ყოველ ქმნილ არსებათა აღდგენა შეუქცევადად მოხდება ჟამთა აღსასრულს (Там же. – С.131, 139, 147, 320).
 
მაგრამ არა მარტო ორიგენეს მტკიცებულება ყოველთა ცხოვნებაზე, არამედ სასოებაც კი ამგვარ რამეზე, როგორც ცნობილი პატროლოგი ა. ი. სიდოროვი მიიჩნევს: "... საფუძველშივე შეუთავსებელია, როგორც წმიდა წერილთან (მათ შორის თვით უფლის სიტყვებთან), ასევე საეკლესიო გადმოცემასთან... "ყოველთა აღდგენის" ვარაუდიც კი ქრისტიანობის საფუძვლების ფუნდამენტალურ შერყევას წარმოადგენს, ამის შედეგად კი - ერთ-ერთ "არქიმწვალებლობას" მასში" (Сидоров А.И. Святоотеческое наследие и церковные древности. Т. 3. – М., 2013. – С.41). ორიგენესთან მისი სწავლების ყველა ნაწილი ურთიერთდაკავშირებულია, მათ შორის აპოკატასტასისიც.
 
ღირ. ბიკენტი ლირინელი (V ს.) ორიგენეს შესახებ წერს; "ძალა იმაშია, რომ ესოდენ ცნობილი პირის ცდომა... განსაკუთრებულად საშიშია და საკმაოდ მრავალი განაშორა რწმენის მთლიანობას. დიდი და ქებული ორიგენე დიდი ქედმაღლობითა და უსაზღვრობით სარგებლობდა ღმრთის ნიჭით, აქეზებდა თავის გონებას, საკმაოდ თავდაჯერებული იყო და არაფრად აგდებდა ქრისტიანული რელიგიის უძველეს უბრალოებას, წარმოისახავდა რა საკუთარ თავს სხვებზე მაღლა, და, უგულებელყოფდა რა საეკლესიო გადმოცემას და ძველ მამათა დარიგებებს, წმიდა წერილის ზოგიერთ ადგილს კი ახლებურად განმარტავდა... მისი სახელით გამოსული თხზულებები, დიდ საცთურს წარმოადგენენ... სავსეა მრავალგვარი დამასნებოვნებელი მკრეხელობებით... ორიგენეს ავტორიტეტს, როგორც ჩანს, აქვს ძალა ცდომილებაში გაიყოლიოს მორწმუნენი" (Викентий Лиринский, прп. Памятные записки Перегрина о древности и всеобщности кафолической веры против непотребных новизн всех еретиков. Часть 1. URL: URL: https://azbyka.ru/otechnik/Vikentij_Lirinskij/pelegrin/#0_1).
 
ღირ. ბიკენტის ამ სიტყვებში არა მარტო ორიგენეს სწორი ფსიქოლოგიური პორტრეტია დახატული, არამედ ნაჩვენებია "მისი პიროვნებისა და მსოფლმხედველობის გახლეჩვის საშიშროება ქრისტეს რელიგიის მთლიანობისთვის". ეკლესიამ სწორედ იმიტომაც გაკიცხა ორიგენე, რომ "საღვთისმეტყველო შიზოფრენიის ვირუსი", რომლის მატარებელი და გამავრცელებელი თვითონ გახდა, მომაკვდინებელ შედეგებს  უქადდა ეკლესიის შვილებს" (Сидоров А.И. Святоотеческое наследие и церковные древности. Т. 3. – М., 2013. – С.49–50).
 
ამ წიგნში ჩვენი ამოცანა მდგომარეობს იმაში, რათა განვსაზღვროთ, არის თუ არა წმიდა წერილში სიტყვები და გამონათქვამები, რომლებიც უეჭველად და ცალსახად მეტყველებენ ჯოჯოხეთში ცოდვილთა უსასრულო ტანჯვაზე, ასევე არსებობს თუ არა უეჭველი და ცალსახა საწინააღმდეგო გამონათქვამები. ასევე აუცილებელია დავრწმუნდეთ, მართლზომიერია თუ არა სიტყვა მწვალებლობის გამოყენება სწავლებისადმი ჯოჯოხეთური ტანჯვის შეწყვეტისა და ყოველთა ცხოვნების შესახებ. ამისთვის კიდევ აუცილებელია განვიხილოთ ამ საკითხთან დაკავშირებული წმიდა მამათა თხზულებები და კრებათა დადგენილებები; გარდა ამისა, უნდა განისაზღვროს, დაკავშირებულნი არიან თუ არა წმიდა წერილიდან, წმიდა მამათა თხზულებებიდან და კრებათა დადგენილებებიდან ამოწერილი ადგილები ორიგენეს იდეასთან სულთა წინასწარ არსებობის შესახებ (რადგან არსებობს აზრი, რომ სწავლება საყოველთაო ცხონების შესახებ მწვალებლობაა ოდენ სულთა გადასახლების შესახებ სწავლებასთან მიმართებაში).
 
წმიდა წერილიდან ამოკრეფილ ადგილებს ჩვენ განვიხილავთ სამი თვალსაზრისით: ლოგიკურით, ლინგვისტურით და პატროლოგიურით. ლოგიკურად გამოვიკვლევთ წმიდა წერილის დამოწმებულ ადგილებს მათ კონტექსტში და განვიხილავთ მათ შეთანხმებას წმიდა წერილის სხვა ადგილებთან. ასევე განვიხილავთ შესაბამისი სიტყვების გამოყენებას ბერძნულ და რუსულ ენებში. და, რაც მთავარია, პატროლოგიის თვალსაზრისით განვიხილავთ, თუ როგორ ესმოდათ ეს ადგილები წმიდა მამებს.
 
უნდა ითქვას, რომ წმიდა მამათა თანხმობა - ეს არის წმიდა წერილის მართებულად გაგების საფუძველი, როგორც ამას წერდა წმ. ათანასე დიდი: "... აი ნამდვილი სწავლება და აი ჭეშმარიტ მოძღვართა ნიშანი, როგორც მამები გადმოგვცემდნენ, - ერთმანეთს შორის აღვიაროთ ერთი და იგივე" (Афанасий Великий, свт. Послание о том, что Собор Никейский, усмотрен коварство Евсеевых приверженцев, определение свое против арианской ереси изложил приличным образом и благочестно // Творения иже во святых отца нашего Афанасия Великого. Часть первая. – Свято-Троицкая Сергиева Лавра, 1902 – С. 404). ამ ნაშრომს კი დავამთავრებთ ეკლესიის კრებითი დადგენილებების ანალიზით.
 
წმიდა წერილის განსახილველად არჩეულია ბიბლიის რუსული სინოდალური თარგმანი, რადგან ის ყველაზე ხშირად გამოიყენება ცოდვილთა ტანჯვის დასრულების შესახებ სწავლების დასაცავად. მაგრამ ეს თარგმანი ხშირად იწვევდა კრიტიკას, მაგალითად, თეოფანე დაყუდებულისას (Феофан Затворник, свт. Письма. Выпуск 12. Письмо 1138. URL: https://azbyka.ru/otechnik/Feofan_Zatvornik/pisma/12#12_1138 // Флоренский Г., прот. Пути русского Богословия. Четвертое издание – Париж, 1988. – С. 351 –352), ამიტომ ტექსტის მართებულად გაგებისთვის მოვიტანთ ორიგინალურ ბერძნულ სიტყვებს და გამოთქმებს, რომლებიც წერილში გვხვდება.
 
საყოველთაო განახლება
2. მარადისობის აღმნიშვნელი ბერძნული სიტყვები და გამოთქმები
 
უპირველეს ყოვლისა, უნდა ითქვას, რომ სიტყვა მარადიული, რომელიც წმიდა წერილის ტექსტში გამოიყენება, ყოველთვის როდი აღნიშნავს უსასრულოს, არამედ ზოგჯერ გამოიყენება ხანგრძლივი დროის (პერიოდის) და არა უსასრულობის გაგებით (რაც ნაჩვენები იქნება ქვემოთ). ამის საფუძველზე არსებობს აზრი, თითქოსდა ჯოჯოხეთში ცოდვილთა მრავალსაუკუნოვანი ტანჯვის შემდეგ უფალი მათ შეიწყალებს და ყველანი აღმოჩნდებიან სამოთხეში. რადგან (ბერძნულისგან განსხვავებულ) სხვა ენებში სიტყვა მარადიულს საზოგადო მნიშნელობის გარდა, - რაც გულისხმობს უსასრულობას დროის თვალსაზრისით, რომელსაც არა აქვს არც დასაბამი და არც დასასრული (Д. Н. Ушаков. Толковый словарь современного русского языка. – М., 2013.-С. 57.), - გააჩნია ასევე დამატებითი მნიშვნელობა, რაც გულისხმობს მრავალსაუკუნოვან არსებობას (Кузнецов С. А. Большой толковый словарь русского языка. – СПб., 2000.-С. 123), ამ მიმართებით მითითებულ თვალსაზრისს გააჩნია განსაზღვრული საფუძვლები. ამიტომაც აუცილებელია განვიხილოთ ორიგინალური ბერძნული სიტყვები და გამონათქვამები, რომლებიც წმიდა წერილში მარადიულობის აღსანიშნად არის გამოყენებული, და ისიც, თუ როგორ ესმოდათ ისინი წმიდა მამებს.
 
 
2.1 სიტყვა αἰώνιος
 
ახალ აღთქმაში, ბერძნულ ენაზე სიტყვათშეხამებანი: მარადიული სასუფეველი, მარადიული განკითხვა, მარადიული დიდება, მარადიული ცეცხლი, მარადიული სავანეები, მარადიული სატანჯველი და მსგავს სხვა გამოთქმებში გამოიყენება რამოდენიმე სიტყვა, რომლებიც სხვა ენებში შეესაბამება ზედსართავ სახელს მარადიული. მათგან ყველაზე გავრცელებულია - ზედსართავი αἰώνιος (1). ის ითარგმნება, როგორც 1) მუდმივი, განუწყვეტელი; და 2) მარადიული (Дворецкий И. X. Древнегреческо-русский словарь / Под ред проф. С. И. Соболевского. Т. 1.-М,, 1958.-С. 59).
 
___________
 
1. იხ. მათე. 18:8, 19:16-17, 19:29, 25:41, 46; მარკოზი 3:29, 10:17, 29-30; ლუკა 10:25, 16:9, 18:18, 29-30; იოანე 3:15, 16, 36, 4:14, 36, 5:24, 39, 6:27, 40, 47, 54, 68, 10:28, 12:25, 50, 17:2, 3; საქმე. 13:46, 48; 1 პეტრე. 5, 10; 2 პეტრე 2, 17; 1 იოანე. 1:2, 2:25, 3:15, 5:11, 13, 20; 2 პეტრე 3, 18; იუდა 1:7, 1:1; რომ. 2:7, 5:21, 6:22,23; 2 კორინთ. 4:17, 18, 5:1; გალატ. 6, 8; 2 თესალონიკ. 1:9, 2:16; 1 ტიმ. 1:16, 6:12, 16; ტიტ. 1:2, 3:7; ებრ. 5:9, 6:2, 9:12, 15, 13:20; გამოცხ. 14,6.
 
___________
 
 
ახალი აღთქმის უმეტეს ადგილებში ამ სიტყვით აღინიშნება, როგორც მარადიული სატანჯველი, ასევე მარადიული სასუფეველი.
 
დავიწყოთ სახარებისეული ციტატით: "და წავლენ ესენი საუკუნო სატანჯველში, ხოლო მართალნი - საუკუნო სიცოცხლეში" (მათე 25:46) (აქ და შემდგომში ხაზგასმები არის ავტორის). უპირველეს ყოვლისა ამ ფრაზაში ყურადღებას იპყრობს ორი ურთიერთწინააღმდეგობა: მარადიული სატანჯველი და მარადიული სასუფეველი, რომლებიც განსაზღვრულია ერთი და იმავე სიტყვით მარადიული (αἰώνιος). მოციქულ მათეს რომ ნდომოდა როგორმე განსხვავებულად გამოეთქვა მარადიული სიცოცხლის უმეტესი ხანგრძლივობა, და არა სასჯელის უსასრულობა, ამ მკაფიო დაპირისპირებაში სატანჯველთა და სიცოცხლის ხანგრძლივობის აღსანიშნად ერთსა და იმავე ტერმინს არ გამოიყენებდა. ხომ შეუძლებელია იმის დაშვება, რომ ღმრთითშთაგონებულ მწერალს შეცდომაში შეეყვანა თავისი მკითხველები. ამის ლოგიკურ დასტურად ჩვენ დავიმოწმებთ ყველა (რამდენის პოვნაც იყო ჩვენთვის შესაძლებელი) წმიდა მამას, რომლებიც განმარტავენ სახარების (მათე 25:46) ამ სიტყვებს.
 
აი რას წერს სახარების ამ ადგილის განმარტებაში ეპისკოპოსი თეოფანე დაყუდებული: "უფალი ნათელი სიტყვებით, რომელთა სხვაგვარი განმარტება დაუშვებელია, ამბობს: წავლენ ესენი საუკუნო სატანჯველში (მათე 25:46)... თუკი ასე ამბობს ის, ვისაც ესოდენ უღირდა ჩვენი ცხოვნება, და ვინც არაფერს იშურებს, რომ ყველა ცხონდეს, სხვაგვარად შეუძლებელია იყოს... არც ერთ მთარგმნელს რომელიმე თარგმანში თავშიც კი არ მოსვლია ოდესმე აზრი სხვაგვარად ეთარგმნა ეს საშინელი სიტყვები: საუკუნო სატანჯველში. ამიტომაც უეჭველია, რომ უფალმა სწორედაც რომ ასე თქვა. აქ არაფერია განსამარტებელი - სიტყვები განმარტების გარეშეც ნათელია. ზოგიერთნი (არა მორწმუნენი, არამედ ურწმუნონი) ცდილობდნენ სიტყვა საუკუნოსთვის მიეცათ ყალბი განმარტება, თითქოსდა საუკუნო აქ აღნიშნავდეს შეფარდებით მარადისობას: ძალიან ხანგრძლივ დროს, მაგრამ არა უსასრულოს, იმდენად ხანგრძლივს, რომ ეს ხანგრძლივობა ადამიანს უსასრულოდ მოეჩვენება, მაგრამ დასასრული მაინც ექნება. ამგვარი განმარტება რომ არასწორია, იმხილება იმავე სიტყვით: საუკუნო სიცოცხლეში (მათე 25:46). ყალბი კომენტატორებიც კი ამ სიტყვაში უსასრულობას გულისხმობენ. სწორედ ასე უნდა გავიგოთ გამოთქმაც საუკუნო სატანჯველში (მათე 25:46) (Феофан Затворник, свт. Алфавит духовный. – М.,2006. – С.59-60).
 
წმ. იმპერატორი იუსტინიანე დიდი წერს: "ორიგენეს მიმდევრებისთვის თითქოსდა არასაკმარისი იყო მისი უკეთური სწავლება სულთა წინარე არსებობის შესახებ და მკრეხელობები წმიდა სამებაზე, რომ მისი სიტყვების არასწორი გაგებით, საკუთარ ცდომილებას ის აზრიც მიამატეს, თითქოსდა ყველა უკეთური ადამიანისა და თვით დემონების ტანჯვაც კი არამარადიული იქნება და, რომ უკეთურები და დემონები თავიანთ პირვანდელ მდგომარეობას დაუბრუნდებიან. ამგვარი მსჯელობით, ისინი ადამიანებს აძლევენ საფუძველს იყონ დაუდევარნი ღმრთის მცნებათა შესრულებაში, განაშორებენ მათ ვიწრო გზას და აიძულებენ იხეტიალონ ფართო და წარმწყმედი გზით. ისინი სრულიად ეწინააღმდეგებიან ჩვენი დიადი ღმერთისა და მაცხოვრის იესუ ქრისტეს სიტყვებს, რომელიც წმიდა სახარებაში ასწავლის, რომ როგორც უკეთურები წავლენ საუკუნო სატანჯველში, ასევე მართალნი საუკუნო სიცოცხლეში (მათე 25:46); და კვლავ: მაშინ ეტყვის მეუფე მის მარჯვნივ მდგომთ: მოდით, კურთხეულნო მამაჩემის მიერ, და დაიმკვიდრეთ სასუფეველი, თქვენთვის გამზადებული ქვეყნის დასაბამიდან, მაშინ ეტყვის მარცხნივ მდგომთაც: წადით ჩემგან, წყეულნო, საუკუნო ცეცხლში, რომელიც ეშმაკისა და მისი ანგელოზებისთვისაა გამზადებული (მათე 25:34, 41).
 
ამრიგად, როდესაც უფალი წმიდა სახარებაში ნათლად იუწყება, რომ ტანჯვა და ნეტარება მარადიულია, ცხადი ხდება, რომ ორიგენეს მიმდევრები მის ზღაპრებს უფლის სიტყვებზე მაღლა აყენებენ; აქედან კი წარმოჩნდება მათი სიგიჟეც. რადგან, თუკი ვინმე, მისი (ორიგენეს - "აპოკ." რედ.) ფუჭმეტყველებით გარაცებული, დაუშვებს, რომ ტანჯვას ექნება დასასრული, მაშინ აუცილებლობით მან უნდა დაუშვას ისიც, რომ დასასრული ექნება მართალთათვის დაპირებულ ნეტარი ცხოვრების მარადიულობასაც; რადგან მარადიულობა ერთნაირად აღეთქვა ერთსაც და მეორესაც... მაგრამ დაე მიუბრუნდეს ეს მათ, ვინც ამის შესახებ ზღაპრებს ჰყვებიან; რამეთუ ქრისტეს სიტყვები ურყევია მორწმუნეთა სულებსა და თვით ჭეშმარიტ საქმეებშიც" (Слово благочестивейшего императора Юстиниана, посланное к Мине, святейшему и блаженнейшему архиепископу благополучного города и патриарху, против нечестивого Оригена и непотребных его мнений. URL: https://azbyka.ru/otechnik/pravila/dejanija-vselenskikh-soborov-tom5/1_8_1).
 
ეპიფანე ლათინელი: "და ეს ყოველივე მარადიულია: ცოდვილთათვის მარადიულია ტანჯვა, მართალთათვის კი მარადიულია სიცოცხლე" (Библейские комментарии отцов Церкви и других авторов I-VIII веков. Новый Завет. Том 16: Евангелие от Матфея 14-28. - Тверь, 2007. С. 293) (ანუ ერთნაირია მათი ხანგრძლივობა - მარადიულად).
 
არქიეპისკოპოსი ამბერკი (ტაუშევი): "წავლენ ესენი საუკუნო სატანჯველში - ცოდვილთა ტანჯვა, ზოგიერთი ცრუმოძღვრის საწინააღმდეგოდ, უსასრულო იქნება, რადგან მათ ნებაყოფლობით უარყვეს ღმრთის სიყვარული" (Аверкий (Таушев), архиеп. Руководство к изучению Священного Писания Нового Завета. Четвероевангелие. URL: https://azbyka.ru/otechnik/Averkij_Taushev/rukovodstvo-k-izucheniyu-svjashennogo-pisanija-novogo-zaveta-chetveroevangelie/).
 
ნეტ. იერონიმე სტრიდონელი: "კეთილგონიერო მკითხველო, ყურადღება მიაქციე იმას, რომ სასჯელიც მარადიულია, და შედეგად მარადიულ სიცოცხლესაც არ უნდა ჰქონდეს არანაირი დასასრული" (Иероним Стридонский, блж. Толкование на Евангелие от Матфея. URL: https://azbyka.ru/otechnik/Ieronim_Stridonskij/tolkovanie-na-evangelie-po-matfeju/) (წმიდა მამის წინადადებიდან გამოდის ის აზრი, რომ ერთსაც და მეორესაც ერთნაირად არ ექნება დასასრული).
 
ეპისკოპოსი ფილარეტ მოსკოველი თავის კატეხიზმოში წმიდა წერილის ამ ადგილთან დაკავშირებით, განუმარტებლად წერს: წავლენ ესენი საუკუნო სატანჯველში - და ამ სიტყვებს უკავშირებს სახარების სხვა ადგილს - სადაც ულევია მათთვის მატლი და უშრეტი - ცეცხლი (მარკოზი 9:47-48), რომლებიც მეტყველებენ ცოდვილთა უსასრულო ტანჯვაზე (ამ ადგილების გარჩევა იხ. ქვემოთ) (Пространный Катехизис, Составленный Митрополитом Московским Филаретом. Часть Первая. О Вере. О двенадцатой части Символа веры. URL: https://azbyka.ru/otechnik/Filaret_Moskovskij/prostrannyj-pravoslavnyj-katekhizis/2_21). და კიდევ ის წერს: "იხილეთ, რაოდენ საკვირველია უფლის მსჯავრი! როგორი ზუსტია და მკაცრი!.. ღმრთის მსჯავრის დაკმაყოფილება - ნიშნავს ცოდვილი მიეცეს მარადიულ სიკვდილს; ამის შემდეგ სრულიად ქრება მისთვის მარადიული სიცოცხლის შესაძლებლობა" (Филарет (Дроздов), свт. Мысли и изречения. Справедливость Суда Божия. URL:https://azbyka.ru/otechnik/Filaret_Moskovskij/mysli-i-izrechenija/#0_8).
 
ბიზანტიელი ღვთისმეტყველი ექვთიმე ზიგაბენი წმიდა წერილის ამ ადგილის განმარტებაში ასევე არ აზუსტებს სიტყვა საუკუნოს მნიშვნელობას, არამედ სხვა ადგილას გვიჩვენებს, თუ როგორ ესმის მას საუკუნო სატანჯველი: "წარწყმედას მომავალ საუკუნეში ჩვენ არ ვუწოდებთ განადგურებას და არარსებობაში გადასვლას, არამედ დაუსრულებელ დასჯას" (Евфимий Зигабен. Толковая Псалтирь. Псалом 82. URL: https://azbyka.ru/otechnik/Evfimij_Zigaben/tolkovaja-psaltir/82).
 
ეპისკოპოსი ილია მინიატისი: "მას რომ ტანჯვა მილიონი წლებით რომ განესაზღვრა, ამგვარ სატანჯველსაც კი ექნბოდა დასასრული. მაგრამ საუკუნო, დაუსრულებელი ტანჯვა, არასოდეს გარდახდება!... ეს არის რწმენის დოგმატი, წავლენ ესენი, ანუ ცოდვილები, საუკუნო სატანჯველში (მათე 25:46) (Илия Минятий, свт. Слова в Великий пост. URL: https://azbyka.ru/otechnik/Ilija_Minjatij/slova-v-velikij-post/). ნეტ. თეოფილაქტე ბულგარელი: "როგორც წმინდანებს აქვთ განუწყვეტელი სიხარული, ასევე ცოდვილებს - განუწყვეტელი ტაჯნვა; თუმცა ორიგენე ფუჭმეტყველებს, როდესაც ამბობს, თითქოსდა დასასრული ექნება სასჯელს, რომ ცოდვილები მარადიულად არ დაიტანჯებიანო, და დადგებაო დრო, როდესაც ტანჯვით განწმენდილები, იმ ადგილას გადავლენო, სადაც იმყოფებიან მართალნი, მაგრამ ეს ზღაპარი ნათლად იმხილება აქ უფლის სიტყვებში. უფალი ლაპარაკობს მარადიულ დასჯაზე, ანუ ისეთზე, რომელიც იქნება უწყვეტი..." (Феофилакт Болгарский, блж. Толкование на Евангелие от Матфея. Глава 25. URL:https://azbyka.ru/otechnik/Feofilakt_Bolgarskij/tolkovanie-na-evangelie-ot-matfeja/25).
 
წმ. იოანე ოქროპირი: "ის ამბობს: წავლენ ესენი საუკუნო სატანჯველში (მათე 25:46). ნუ მეტყვი: სადაა სამართლიანობა, თუკი ტანჯვას არ ექნება დასასრული? როდესაც ღმერთი რამეს იქმს, დაემორჩილე მის განკარგულებას და ნუ დაუქვემდებარებ მას კაცობრივ განსჯას. განა უსამართლოა, თუ ადამიანი, რომელმაც დასაბამიდანვე მიიღო ათასი სიკეთე, შემდეგ თავისი ქცევით სასჯელი დაიმსახურა და უკეთესი არ გახდა არც მუქარით, არც კეთილმოწყალებით, სასჯელს რომ დაექვემდებაროს?" (Иоанн Златоуст, свт. Беседы на 1-е послание к Коринфянам. Беседа 9. URL: https://azbyka.ru/otechnik/Ioann_Zlatoust/tolk_64/9).
 
წმ. ბასილი დიდი: "მაშასადამე, უფალი ხან გადაჭრით ამბობს, რომ: წავლენ ესენი საუკუნო სატანჯველში (მათე 25:46), ხან განამწესებს სხვებს საუკუნო ცეცხლში, რომელიც ეშმაკისა და მისი ანგელოზებისთვისაა გამზადებული (მათე 45:41), სხვა ადგილას კი მას (ცოდვილთა ადგილსამყოფელს - "აპოკ." რედ.) ცეცხლის გეენას უწოდებს და ამატებს: "ულევია მათთვის მატლი და უშრეტი - ცეცხლი" (მარკოზი 9:47-48); და კიდევ ძველთაგანვე ზოგიერთთა გამო წინასწარმეტყველის მიერ თქვა, რომ "მათი მატლი არ მოკვდება და მათი ცეცხლი არ ჩაქრება" (ესაია 66:24); მიუხედავად მოწმობათა ესოდენი რაოდენოებისა, რომელთაც ღმრთითშთაგონებულ წერილში ვპოულობთ, მრავალი (მ. შ. ორიგენეც - ავტ.) ივიწყებს რა უფლის ყველა მსგავს გამონათქვამს, საკუთარ თავს ტანჯვათა დასრულებას ჰპირდება, რომ თავისუფლად გაბედოს შეცოდება; ამგვარი რამ, რა თქმა უნდა, ეშმაკის ერთ-ერთი ხრიკია. რადგან თუკი მარადიული ტანჯვა დასრულდება, მაშინ, უეჭველად, დასასრული უნდა ჰქონდეს მარადიულ სიცოცხლესაც. ხოლო თუკი ვერ გავბედავთ ამგვარი რამის თქმას სიცოცხლეზე, რა საფუძველი გვაქვს დასასრული ვუწინასწარმეტყველოთ მარადიულ ტანჯვას, როდესაც როგორც ერთ, ასევე მეორე შემთხვევაში დამატებულია სიტყვა "საუკუნო"?
 
"ესენიო" ნათვამია, წავლენო "საუკუნო სატანჯველში, ხოლო მართალნი - საუკუნო სიცოცხლეში" (მათე 25:46). ხოლო თუ ამას დავეთანხმებიტ, მაშინ უნდა ვიცოდეტ, რომ გამოთქმები "საშინლად იგვემება" და "ნაკლებად იგვემება" (ლუკა 12:47-48), აღნიშნავს არა დასასრულს, არამედ ტანჯვათა შორის განსხვავებას" (Василий Великий, свт. Правила, кратко изложенные в вопросах и ответах. Часть 2. Вопрос 267. URL: https://azbyka.ru/otechnik/Vasilij_Velikij/pravila-kratko-izlozhennye-v-voprosah-i-otvetah/2).
 
ჩვენ ვხედავთ, რომ წმიდა წერილის ეს ადგილი მეტყველებს სწორედ ცოდვილთა უსასრულო ტანჯვაზე, და ეს დასტურდება არა მარტო ტექსტის ანალიზიტ, არამედ ყველა იმ წმიდა მამის მიერ (უკიდურეს შემთხვევაში იმათ მიერ, ვინც შეძლებისდაგვარად ვიპოვეთ), რომლებიც განმარტავდნენ წმიდა წერილის ამ ადგილს. გარდა ამისა, ყველა ზემოთხსენებული წმიდა მამა ადასტურებს მათეს 25:46 ციტატის ანალიზს, რომელშიც სიტყვა საუკუნო (αἰώνιος), რომელიც ეხება ტანჯვასაც და სიცოცხლესაც, ორივე შემთხვევაში ერთი და იგივე მნიშვნელობისაა - ეს არის მარადიულობა.
 
მაგრამ, თუკი სიტყვა αἰώνιος-ის გამოყენებას ვნახავთ ძველ აღთქმაში, სურათი იცვლება. აქ არსებობს როგორც ადგილები, სადაც ამ სიტყვას აშკარად გააჩნია უსასრულობის მნიშვნელობა, მაგალითად, დარგო იალღუნი ბერშებაში აბრაამმა და ახსენა იქ უფლის, საუკუნო ღმერთის სახელი (დაბ. 21:33), ასევე ის ადგილები, რომლებიც სხვაგვარად განიმარტება. მაგალითად, "დავდებ აღთქმას ჩემსა და შენს შორის და შენს შთამთმავალთა შორის თაობიდან თაობამდე, სამარადისო აღთქმას, რომ შენი და შენი შთამომავლობის ღმერთი ვიქნები.  მოგცემ შენ და შენს შთამომავლობას შენი მდგმურობის ქვეყანას, ქანაანის მთელს ქვეყანას, სამარადისო საკუთრებად და თქვენი ღმერთი ვიქნები" (ძვ. ქართ.: და დავადგინო აღთქუმაჲ ჩემი შორის ჩემსა და შორის შენსა და შორის თესლისა შენისა ნათესავთა მიმართ მათთა აღთქუმად საუკუნოდ, ყოფად შენდა მე ღმრთად და თესლისა შენისა შენ თანა ქუეყანასა, რომელსა ჰმსხეობ, ყოველი ქუეყანაჲ ქანანისაჲ) (დაბ. 17:7-8).  
 
ა. პ. ლოპუხინი თავის "განმარტებით ბიბლიაში" ამ ადგილს ასე განმარტავს: "სიტყვას "საუკუნე" ბიბლიურ გამოყენებაში თავისი, ჩვეულებრივზე უფრო ვიწრო გამოყენებაც აქვს; ის უთითებს ცნობილი პერიოდის დასრულებაზე ან დასასრულზე, რომლის შემდეგაც უნდა გაიხსნას ახალი "საუკუნე", ანუ დაიწყოს ახალი პერიოდი (იხ. ებრ. 1:3). მოცემულ შემთხვევაში აღთქმის "მარადისობა" ნიშნავს მისი გაგრძელებას ძველაღთქმისეული ეკლესიის პერიოდის დასრულებამდე და ახალაღთქმისეული დროების დასაწყისამდე; ამ უკანასკნელთან მიმართებაში კი მას გააჩნია აბსოლუტური მნიშვნელობა, შესაბამისი ცვლილებების პირობებში" (მათე 28:20; 1 კორინთ. 15:28).
 
პალესტინის ფლობის მარადისობასაც ზუსტად ასეთივე პირობითი ხასიათი გააჩნია, და ის ვრცელდება ებრაული სახელმწიფოს ცალკეული და დამოუკიდებელი არსებობის დასრულებამდე" (Лопухин А.П. Толковая Библия или комментарий на все книги Священного Писания Ветхого и Нового Заветов. Бытие. 2. URL: https://azbyka.ru/otechnik/Lopuhin/tolkovaja_biblija_01/).
 
მართალია, აქ უნდა შევნიშნოთ, რომ ა. პ. ლოპუხინის მიერ მოტანილ წყაროებში (ებრ. 1:2; მათე 28:20) ბერძნულ ტექსტში მოცემულია არა ზედსართავი αἰώνιος - მარადიული, არამედ შესაბამისი τοῦ αἰῶνος - საუკუნე (საუკუნის აღსასრულამდე - მხ. რცხვ. ნ. ბრ.) და τούς αἰῶνας (შექმნა საუკუნენი - მრ. რცხვ. ბ. ბრ.), არსებითი სახელის αἰών-ის ფორმებს - საუკუნე, - ბერძნულ და რუსულ ენებშიც (შესაბამისად იხ.: Дворецкий И. X. Древнегреческо-русский словарь / Под ред. проф. С. И. Соболевского. Т. 1. -М., 1958. С. 59. და Кузнецов С. А. Большой толковый словарь русского языка - СПб 2000. С. 116) გააჩნია შემდეგი მნიშვნელობები: ასწლეული, ეპოქა, ისტორიული პერიოდი, და მხოლოდ ზოგიერთ შემთხვევაში - მარადისობა. ა. პ. ლოპუხინის მიერ ხსენებულ ადგილში (1 კორინთ. 15:28) მსგავსი სიტყვები საერთოდ არც არის. მაგრამ მოცემულ შემთხვევაში ამას არა აქვს მნიშვნელობა, რადგან ჩვენ მიერ ძველი აღთქმიდან მოტანილი ციტატის (სიტყვით αἰώνιος) ა. პ. ლოპუხინისეული განმარტება ტექსტის აზრის მიხედვით სრულიად სამართლიანია.
 
უნდა აღინიშნოს, რომ, ა. პ. ლოპუხინის აზრით, აღთქმის "მარადიულობა" მხოლოდ ძველ აღთქმაშია დროით შეზღუდული, ახალაღთქმისეულ დროებასთან მიმართებაში კი მას აბსოლუტური მნიშვნელობა გააჩნია. ამ აზრის განვითარებისას, შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ სიტყვა საუკუნოსაც საერთოდ ზოგიერთ შემთხვევაში შეზღუდული მნიშვნელობა გააჩნია მხოლოდ ძღველ აღთქმაში, ახალში კი - ის ყოველთვის აბსოლუტური მნიშვნელობისაა. მაგრამ, რა თქმა უნდა, ეს ოდენ ვარაუდია და მტკიცებულებად ვერ გამოდგება.
 
 
მოტანილი ანალიზის საფუძველზე შეგვიძლია გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები:
 
1. არ შეიძლება ვთქვათ, რომ სიტყვა αἰώνιος-ი თავისთვად გამოიყენება წმიდა წერილში მხოლოდ უსასრულობის აღსანიშნად, რადგან ის ზოგჯერ აღნიშნავს საკმაოდ ხანგრძლივ პერიოდსაც. ამ მიმართებაში სწავლებას საყოველთაო ცხონების შესახებ გააჩნია ერთგვარი საფუძველი.
 
2. მიუხედავად ამისა, ყველა წმიდა მამა, ვინც კი განმარტა მათეს სახარების მოცემული ადგილი (მათე 25:46) (რამდენადაც შესაძლებელი იყო ამ ტექსტის ყველა წმიდა მამისეული განმარტების შემოკრება), ერთმნიშვნელოვნად უთითებენ აქ ცოდვილთა სატანჯველის დაუსრულებლობაზე.


2.2. სიტყვა ἀΐδιος
 
ახალ აღთქმაში მარადიულობის აღსანიშნად, სიტყვა αἰώνιος-ის გარდა, არსებობს სიტყვა ἀΐδιος (Вейсман А.Д. Греческо-русский словарь. СПб., 1894. С. 28). ეს სიტყვა უკვე უფრო ზუსტად ასახავს "უსასრულობის" ცნებას, რადგან მუდმივი ნიშნავს უწყვეტს, უცვალებელს და ერთსადა იმავეს ყველა დროში (Кузнецов С. А. Большой толковый словарь русского языка. СПб., 2000. С. 938). ის წმიდა წერილში გამოყენებულია სულ ორჯერ. ერთხელ რომაელთა მიმართ ეპისტოლეში: "მისი უხილავი სრულყოფილება, წარუვალი ძალა და ღვთაებრიობა, ქვეყნიერების დასაბამიდან მისსავ ქმნილებებში ცნაურდება და ხილული ხდება" (ძვ. ქართ.: "უხილავი იგი მისი დაბადებითგან სოფლისაჲთ ქმნულთა მათ შინა საცნაურად იხილვების, და სამარადისოჲ იგი ძალი მისი და ღმრთეებაჲ") (რომ. 1:20).
 
ამ შემთხვევაში ის უეჭველად ნიშნავს უსასრულობას. კიდევ ერთი მაგალითიც იუდას ეპისტოლედან: "ხოლო ანგელოზები, რომლებმაც არ დაიცვეს თავიანთი დასაბამიერობა, არამედ დაუტევეს თავიანთი სავანე, საუკუნო ბორკილებით შეკრულნი, ქვესკნელის წყვდიადში გამოამწყვდია რათა განეკითხა დიად დღეს" (იუდ. 1:6). ეჭვი რომ არ არსებობდეს იმისა, რომ ეს სიტყვა ცალსახად ნიშნავს უსასრულობას, საჭიროა დავიმოწმოთ წმიდა წერილის ამ ადგილზე წმიდა მამათა შეხედულებებიც.
 
ნეტ. თეოფილაქტე ბულგარელი, ამ ადგილის განმარტებაში წერს: ”ხოლო მათ, ვისაც ანგელოზური ღირსება ერგო და თავიანთი დაუდევრობით საკუთარი პირველდაწყებითი მდგომარეობა ვერ შეინარჩუნეს, არამედ მათთვის სახიერებით ბოძებული ზეციური ცხოვრების სახე უარყვეს, ღმერთმა (ქვესკნელის წყვდიადში) გამოამწყვდია, რომ დიად დღეს დაისაჯონ. რადგან სხვა რას უნდა ნიშნავდეს სიტყვა "გამოამწყვდია"? ამიტომაც ბრძანებს უფალი: "წადით ჩემგან, წყეულნო, საუკუნო ცეცხლში, რომელიც ეშმაკისა და მისი ანგელოზებისთვისაა გამზადებული"  (მათე 25:41). ნიმუშად იმისა, რომ მათ მოიცავს ჩაუქრობელი ცეცხლი, მოჰყავს სოდომის მცხოვრებნი" (Феофилакт Болгарский, блж. Толкование на послание святого апостола Иуды. URL: https://azbyka.ru/otechnik/Feofilakt_Bolgarskij/tolkovanie-na-poslanie-svjatogo-apostola-iudy). აქ ნეტ. თეოფილაქტე, გარდა იმისა, რომ ლაპარაკობს ჩაუქრობელ ცეცხლზე, რომელიც მოიცავს დაცემულ ანგელოზებს და სოდომის მცხოვრებთ, კიდევ ეყრდნობა ადგილს მათეს სახარებიდან (მათე 25:41), რომელსაც განმარტავს ცოდვილთა უსასრულო ტანჯვის თვალსაზრისით (იხ. ზემოთ), და იქვე, იმ სწავლებას, რომლის მიხედვითაც ცოდვილთა ტანჯვა ოდესღაც დასრულდება და ბოლოს და ბოლოს ყველა ცხონდება, იგავ-არაკს და ფუჭმეტყველებას უწოდებს.
 
ღირ. მაქსიმე აღმსარებელი იუდას ეპისტოლეს ამ ადგილის განმარტებაში წერს: "ხოლო "საუკუნო ბორკილები" ეს არის სრულყოფილი და მუდმივი უძრავობა მათი შეფარდებითი სიკეთისა, რომელიც ხორციელდება ნებაყოფლობით, და რომლის ძალით ისინი ვერანაირად და ვერასოდეს დატკბებიან საღმრთო სიმშვიდით... "უკუნი" კი არის საღმრთო მადლის სრული და უმთლიანესი უცოდინრობა... ხოლო თუ როგორ დაიტანჯებიან ისინი სასჯელის დღეს, უწყის მხოლოდ სამართლიანმა მსაჯულმა (2 ტიმ. 4:8), რომელიც ყოველს დამსახურებულად მიუზღავს სამართლიან მისაგებელს, და ბოროტების საპირწონედ განუსაზღვრავს სასჯელის სახეობას, რომელიც მიეგება უსასრულო საუკუნედ (Максим Исповедник,прп. Вопросоответы к Фалассию. Вопрос XI. URL: https://azbyka.ru/otechnik/Maksim_Ispovednik/Voprosootvety_k_falassiyu) (საერთოდ, ღირ. მაქსიმე აღმსარებელი თავის მრავალ ნაშრომში წერს ცოდვილთა დაუსრულებელ ტანჯვაზე, იხ. პ. 8).
 
ღირ. ისიდორე პელულსიელი მოციქულ იუდას ამ ადგილს ასე განმარტავს; "... ტალღებზე, ან ღრუბლებზე, ან კიდევ ხეებზე როდი მეტყველებს ეპისტოლეს დამწერი, - ეს აჩვენებს მთელი ეპისტოლეს უმთავრეს აზრსაც, - არამედ შემცოდე ადამიანებზე, რომელთათვისაც საუკუნო წყვდიადია გამზადებული" (Письмо 561).
 
იმის შესახებ, რომ ღირ. ისიდორეს ცოდვილთა ტანჯვა ესმოდა სწორედ უსასრულო საუკუნეების აზრით, წერს თავის 147-ე წერილში წიგნისმკითხველ ტიმოთესადმი მიწერილ წერილში. კარგი იქნება ამ ციტატას თუ დაიმახსოვრებენ ისინი, ვინც იცავს სწავლებას საყოველთაო ცხონების შესახებ: "... ისინი, ვინც მედიდურობენ აზრით საკუთარ მოდგმაზე და სათნოებებით ღატაკნი, თავმომწონეობენ, თითქოსდა - სასუფევლის შვილები იყვნენ, თვითონვე შთაიგდებენ თავს დაუსრულებელ სატანჯველში" (Исидор Пелусиот,прп. Письма. URL: https://azbyka.ru/otechnik/Isidor_Pelusiot/pisma_1).
 
მიტროპოლიტმა მაკარიმ (ოქსიუკი)ჩაატარა წმ. გრიგოლ ნოსელის შრომებში მოცემული სიტყვა ἀΐδιος-ის ლექსიკური მნიშვნელობის ანალიზი და მივიდა იმ აზრამდე, რომ ის ერთმნიშვნელოვნად ნიშნავს უსასრულობას (Макарий (Оксиюк), митр. Эсхатология св. Григория Нисского. – Киев, 2006. – С. 385–389. URL: https://azbyka.ru/otechnik/Grigorij_Nisskij/eshatologija-svjatogo-grigorija-nisskogo).
 
ამრიგად, მოტანილი ანალიზის საფუძველზე, რომელიც დასტურდება წმიდა მამათა თხზულებებით, ჩვენ ვხედავთ, რომ მოციქულ იუდას ეპისტოლეს ამ ადგილას ერთმნიშვნელოვნად ლაპარაკია ცოდვილთა სამარადისო ჯოჯოხეთურ ტანჯვაზე.

გაგრძელება იქნება.

წყარო: Опровержение учения о всеобщем спасении на основании Священного Писания, трудов святых отцов и деяний Вселенских Соборов. К вопросу о вечных муках / протоиерей Николай Баринов. - Рязань : Зёрна-Слово, 2017.
Назад к содержимому