ანტიერეტიკონი - მართლმადიდებელი წმინდანები რეინკარნაციის შესახებ - აპოკალიფსისი

ეს მაგალითები ცხადყოფენ, რომ სულთა გადასახლების შესახებ მოძღვრებისადმი დამოკიდებულების საკითხი ბევრ ადამიანს სერიოზულად აღელვებს. ეს სრულიადაც არ არის გასაკვირი, თუ გავითვალისწინებთ ამ იდეის აქტიურ გავრცელებას წიგნებით, ფილმებით, სატელევიზიო გადაცემებითა და გაზეთებით.

წარმოდგენა იმის შესახებ, რომ სიკვდილის შემდეგ ადამიანი კვლავ უბრუნდება მიწიერ ცხოვრებას, ოღონდ უკვე ახალ სხეულში, დედამიწაზე ერთ-ერთი უძველესი და ყველაზე ფართოდ გავრცელებული წარმოდგენაა. გელაპის ინსტიტუტის გამოკითხვების თანახმად, რეინკარნაციის იდეას პლანეტის მოსახლეობის დიდი ნაწილი იზიარებს.

ეს იდეა, უპირველეს ყოვლისა, ინდური წარმოშობის რელიგიებისთვის არის დამახასიათებელი: ინდუიზმისთვის, ბუდიზმისა და ჯაინიზმისთვის. თუმცა გასულ საუკუნეში მან ქრისტიანული ტრადიციის ქვეყნებშიც მოიპოვა გავრცელება და ამ ქვეყნების მოსახლეობის საგრძნობი ნაწილის შეხედულებად იქცა. მაგალითად, ინგლისში კვლევითი ცენტრის "Theos"-ის მიერ ჩატარებული გამოკითხვების თანახმად, დღეს რეინკარნაციის სჯერა ბრიტანელთა მეოთხედზე მეტს — 27%-ს. ეს იდეები რუსეთის მოსახლეობის გარკვეულ ნაწილშიც ვრცელდება, რასაც სტატიის დასაწყისში მოყვანილი კითხვებიც ცხადყოფს.

ინდური წარმოშობის რელიგიებში სულთა გადასახლების ცნება მჭიდროდ არის დაკავშირებული კარმის ცნებასთან. შეიძლება მოვიყვანოთ ნიკოლოზ სერბის (1880–1956) მიერ შემოთავაზებული განმარტებები:

"რეინკარნაცია — ხელახალი დაბადება, ახალ სხეულში დაბადება. უხსოვარი დროიდან ინდოელებმა იცოდნენ, რომ ადამიანში ცოცხალი სულია. სხეული კვდება, სული კი არ კვდება... როდესაც სხეული კვდება, — იქნება ეს ადამიანის სხეული თუ ცხოველისა — სული ტოვებს მას და ახალ სხეულში მკვიდრდება არა ღვთის ნების, არამედ კარმის შესაბამისად, რომელსაც თვით ღმერთებიც კი ემორჩილებიან".

კარმა — ცალკეული ადამიანის წინა ცხოვრებაში ჩადენილი კეთილი და ბოროტი საქმეების ერთობლიობა, რომელიც განსაზღვრავს, თუ რომელ სხეულში ან რა მდგომარეობაში აღმოჩნდება მისი სული, როდესაც გარდაცვლილ სხეულს დატოვებს. კარმა განსაზღვრავს ღმერთებისა და ადამიანების ბედს (Николай Сербский. Индийские письма, 7).

ორივე ეს ცნება შეუთავსებელია ქრისტიანობასთან და სრულიად ეწინააღმდეგება ქრისტიანულ მსოფლმხედველობას. თუმცა, ისინი ემყარება გარკვეულ სწორ რელიგიურ ინტუიციებს, რომლებიც ყველა ადამიანისთვის არის დამახასიათებელი. როგორც ჩანს, მხოლოდ ამით შეიძლება აიხსნას მათი ასეთი ფართო გავრცელება და ხანგრძლივი არსებობა.

რაც შეეხება რეინკარნაციის იდეას, როგორც წმინდა ნიკოლოზ სერბი შენიშნავს, ძველი ადამიანები ამ იდეით გამოხატავდნენ რწმენას, რომ "ადამიანი სხეულის სიკვდილთან ერთად მთლიანად არ კვდება; მისგან რაღაც რჩება და სიკვდილის შემდეგაც განაგრძობს არსებობას" (Николай Сербский. Феодул. Пресветлая тайна).

თავის მხრივ, კარმის ცნება, ვ. კ. შოხინის ზუსტი დაკვირვებით, "გამოხატავს ადამიანის გონებისა და გულის უეჭველ და მეტად ღრმა ინტუიციას იმის შესახებ, რომ ადამიანურ ქმედებებს ისეთი შედეგები მოჰყვება, რომლებიც მიწიერი ცხოვრების ხანმოკლე მონაკვეთით არ ამოიწურება, არამედ ინდივიდის სიკვდილისშემდგომ არსებობაშიც "აღმოცენდება". აშკარაა, რომ კარმის შესახებ მოძღვრება გამოხატავს ადამიანის სულის მოთხოვნილებას სამართლიანობისა და ჭეშმარიტებისადმი" (Шохин В.К. Учение о реинкарнации и карме: Заметки востоковеда).

ქრისტიანებისთვისაც ცნობილია ეს შინაგანი რწმენა: მათ სწამთ, რომ სული სიკვდილის შემდეგაც განაგრძობს არსებობას და რომ ადამიანს თავისი საქმეების შესაბამისად სამართლიანი საზღაური ელის. მაგრამ ინდოეთში ამ საკითხებს სხვაგვარი ახსნა მოუძებნეს. სამწუხაროდ, ამ ახსნამ ადამიანები ჭეშმარიტებას კი არ დააახლოვა, არამედ, პირიქით, დააშორა მას, რადგან სინამდვილე დაამახინჯა. ამის მიზეზი ის იყო, რომ ინდოელებისთვის უცნობი იყო პიროვნული ღმერთის ცნება, ბუდიზმმა კი საბოლოოდ უარყო ის მცირედი ცოდნაც კი, რომელიც იქ შემოქმედის შესახებ ჯერ კიდევ ახსოვდათ.

თანამედროვე საზოგადოებაში "სულთა გადასახლების" იდეის საკმაოდ ფართოდ გავრცელების გამო, სასარგებლოა გავეცნოთ იმას, თუ რას წერდნენ ამ საკითხზე ჩვენი წმინდა მამები და სხვა მართლმადიდებელი ავტორები. ეკლესიის მრავალი ძველი წმინდა მამა იცნობდა რეინკარნაციის იდეას და მას სრულიად განსაზღვრულ შეფასებას აძლევდა.

მაგალითად, ჯერ კიდევ წმიდა ეპიფანე კვიპროსელი თავის ერესოლოგიურ თხზულებაში "პანარიონი" ელინი ფილოსოფოსების მწვალებლურ შეხედულებებს შორის მოიხსენიებს იმას, რომ "პითაგორა... უშვებდა სულთა გადასახლებას ერთი სხეულიდან მეორეში, მათ შორის ცხოველებისა და გარეული მხეცების სხეულებშიც... პლატონიც... ასევე უშვებდა სულთა გადასახლებას სხვა სხეულებში, მხეცების სხეულებშიც კი".

ნეტარი თეოდორიტე კვირელიც წერს: "პითაგორა იგონებდა ზღაპრებს სულთა გადასახლების შესახებ და ამტკიცებდა, რომ სულები გადასახლდებიან არა მხოლოდ უტყვი არსებების სხეულებში, არამედ მცენარეებშიც. ამავე ზღაპარს გარკვეულწილად პლატონიც იზიარებდა. მანესმა კი, მასზე ადრინდელ უღვთო გნოსტიკოსთა მთელ წყებასთან ერთად, ეს შეხედულება თავის სასარგებლოდ გამოიყენა და ამტკიცებდა, რომ სწორედ ამაში მდგომარეობს სასჯელი... მაგრამ კეთილმსახურთა ეკლესიას ეზიზღება ეს და მსგავსი ზღაპრები. იგი ღვთის სიტყვებს მიჰყვება და სწამს, რომ სხეულები აღდგებიან, სულები კი თავიანთ სხეულებთან ერთად განისჯებიან; ისინი, ვინც მანკიერად ცხოვრობდნენ, სატანჯველს მიეცემიან, ხოლო ისინი, ვინც სათნოებას ესწრაფოდნენ, ჯილდოს ღირსნი შეიქნებიან" (Блаженный Феодорит Киррский. Сокращенное изложение Божественных догматов, 20).

ეკლესიის მრავალი წმინდა მამა ახსენებდა სულთა გადასახლების იდეას და ყოველთვის გმობდა მას, როგორც ცდომილებას, რომელიც შეუთავსებელია ქრისტიანულ სარწმუნოებასთან. ამ მხრივ, შეიძლება მოვიხსენიოთ წმიდა იოანე ოქროპირი, რომელიც წერდა: "რაც შეეხება სულს, წარმართმა ფილოსოფოსებმა მის შესახებ ყველაზე სამარცხვინო მოძღვრება დაგვიტოვეს: ამბობდნენ, რომ ადამიანთა სულები ბუზებად, კოღოებად და ხეებად იქცევიან; ამტკიცებდნენ, რომ თვით ღმერთიც სულია, და სხვა მრავალ აბსურდულ რამეს იგონებდნენ... პლატონში გასაკვირი არაფერია, გარდა ამ ერთი რამისა... თუ ამ ფილოსოფოსის შეხედულებებს სიტყვიერი მორთულობისგან განვძარცვავთ, მათში ბევრ საზიზღრობას აღმოვაჩენთ, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც იგი სულზე მსჯელობს, ზომაზე მეტად განადიდებს მას და ამავე დროს ამცირებს... ზოგჯერ ამბობს, რომ სული ღვთაებრივ ბუნებას ეზიარება; ზოგჯერ კი, მას შემდეგ, რაც ასე უზომოდ და უღვთოდ აამაღლებს, მეორე უკიდურესობაში ვარდება და შეურაცხყოფს მას, რადგან ამტკიცებს, თითქოსდა სული ღორებში, ვირებსა და სხვა, ამათზე უარეს ცხოველებშიც კი სახლდება" (Беседы на Евангелие от Иоанна, II. 3–4).

მსგავს დამოკიდებულებას ვხვდებით სხვა წმინდა მამებთანაც, კერძოდ, წმიდა ირინეოს ლიონელთან, წმიდა გრიგოლ ნოსელთან, წმიდა კირილე ალექსანდრიელთან, ნეტარ იერონიმე სტრიდონელთან და წმიდა გრიგოლ პალამასთან.

დაბოლოს, რეინკარნაციის მოძღვრება მართლმადიდებელმა ეკლესიამ 1076 წლის კონსტანტინოპოლის კრებაზე დაგმო. კრების დადგენილების მესამე პუნქტში ნათქვამი იყო:

"მათ, ვინც ადამიანთა სულების გარდასახვას აღიარებს... და ამის შედეგად უარყოფს აღდგომას, სამსჯავროსა და ამქვეყნიური ცხოვრებისათვის საბოლოო საზღაურს, — ანათემა".