ასკეტიკა - მონაზვნობაში შესვლა და მისგან გამოსვლა - აპოკალიფსისი

ეგვიპტეში კინოვიალური მონაზვნობის დამფუძნებლად ღირ. პახომი დიდი მიიჩნევა (Скабалланович М. Толковый Типикон. М., 1995. С. 221). აბბა პალამონის მოწაფემ ღირ. პახომიმ პირველად მოაწყო საერთო საცხოვრებელი მონასტერი. ეს მოხდა ზეგარდმო გამოცხადებით. ჯერ ღირ. პახომის სიზმარში ხმა ჩაესმა, რომელმაც მას უთხრა, რათა იმ ადგილას დაეფუძნებინა მონასტერი, სადაც ის იმ მომენტში იმყოფებოდა (ამ ადგილს კი ტაბენესე ერქვა (1)), შემდეგ ხილვაში მას წარუდგა ანგელოზი და სპილენძის დაფა გადასცა, რომელზეც მონაზვნური საერთო საცხოვრებლის პირველი განწესებები ეწერა (იქვე. გვ. 455). იმის შესახებ, თუ რა იყო დაწერილი სპილენძის დაფაზე (მონაზვნური ცხოვრების პირველდაწყებითი განწესებები), შეიძლება წავიკითხოთ პალადიუსთან "ლავსაიკონში" (2), საეკლესიო ისტორიკოს სოზომენთან, დიონისე მცირესთან, ნიკიფორე კალისტესთან (Феофан Затворник, свт. Древние иноческие уставы. М., 1994. С. 15). პირველად მოცემული იყო განწესებათა მცირე რაოდენობა, მაგრამ შემდგომში ისინი, საჭიროებისდა კვალად, პახომიანური მონასტრების სხვა მოძღვრებისგან შეივსო.

1. "ერთხელაც, ამ უდაბნოში მნიშვნელოვანი მანძილი რომ გაიარა, ერთ მიტოვებულ სოფელს მიადგა, რომელსაც ტაბენესე ერქვა და ილოცა, რათა თავისი სიყვარული გამოეხატა ღმრთის მიმართ. და როდესაც ლოცვაში იყო, ხმა ჩაესმა - აქამდე მას ჯერ კიდევ არ ჰქონოდა ხილვები, - რომელმაც მას უთხრა: "აქ დარჩი და დააფუძნე მონასტერი. რადგან შენთან ბერ-მონაზვნობის მრავალი მსურველი მოვა" (Хосроев А.Л. Пахомий Великий. Из ранней истории общежительного монашества в Египте. СПб., 2004. С. 508).

პახომი დიდამდე არსებობდნენ ე. წ. ანაქორეტული მონასტრები (3), რომლებიც პახომისეულ მონასტრებამდე მცირე ხნით ადრე გაჩნდნენ, მაგრამ დაწერილი წეს-განგებები მათ არ ჰქონდათ. დისციპლინა და შიდა წესრიგი ამ პირველდაწყებით მონასტრებში ამ სახის მონაზვნობის უდიდეს დამფუძნებელთა (მაგ.: ანტონი დიდის, მაკარი დიდის) სულიერ ავტორიტეტს ეყრდნობოდა. "მათში არა თუ არ იყო რაიმე სახის წერილობითი განწესება, არამედ ცხოვრების წესიც კი არ იყო გაწერილი დეტალურად; იყო მხოლოდ ამგვარი წყობის საერთო სულისკვეთება" (იქვე).

კანონები, რომლებიც პახომის გადაეცა, ეხებდა საკვებს, საცხოვრებელს, საძმოს შრომას, ძილსა და მღვიძარებას, ტანისამოსს, ურთიერთობას უცხო ადამიანებთან, შიდასამონასტრო დისციპლინას, ლოცვების რაოდენობას და ა. შ. კანონებში ხაზგასმულია ის მომენტი, რომ, რადგან ადამიანებში ბევრია განსხვავება, კანონებიც ისეა შედგენილი, რათა ყველაზე უძლურთ სიმძიმედ არ დააწვეთ. თავისი გაჩენის დღიდან განწესებებში მკაფიოდ არის მითითებული მონასტერში მიღების პირობები.

ეპ. თეოფანე დაყუდებული, რომელმაც 19-ე საუკუნეში გამოსცა "ძველი სამონასტრო წეს-განგებების" კრებული, "ტაბენესესეულ" განწესებებს იმოწმებს ნეტ. იერონიმესმიხედვით, ანუ ლათინური თარგმანიდან. თარგმანი იტალიელი ბერების თხოვნით შეასრულა თვით ნეტ. იერონიმემ: "თებაიდის საერთო-საცხოვრებელ მონასტრებსა და მეტანოიას (Μετάνοια) მონასტერში, რომელმაც საბედნიეროდ თავისი სახელწოდება კანონიდან სინანულად შეცვალა, მრავალი ლათინი ცხოვრობს, რომელთაც არც ეგვიპტური იციან, არც ბერძნული, რომელთათვისაც პახომის, თევდორესა და ორსისის "განწესებანი" დაიწერა. ისინი პირველნი იყვნენ თებაიდასა და ეგვიპტეში, ვინც პირველებმა ჩადეს საერთო-საცხოვრებელი მონაზვნობის საფუძვლები, მისდევდნენ რა ღმრთისა და ანგელოზის მითითებას, რომელიც ღმერთმა მის დასაფუძნებლად გამოაგზავნა... მე მოვიწვიე მწერალი და ჩვენს ენაზე ვუკარნახე ტექსტები, რომლებიც ეგვიპტურიდან ბერძნულზე იყო თარგმნილი, რითაც დავემორჩილე ამ პატივდებულ კაცთა, - არ ვიტყვი თხოვნას, არამედ - ბრძანებას. მე ასევე მსურდა, რათა ევსტოქიას მიეღო ის, რაც მას შეეძლო მონაზონ ქალთადმი გადაეცა, როგორც სახელმძღვანელო, რათა ჩვენს ძმებს შეძლებოდათ ეგვიპტელ, ანუ ტაბენესელ მონაზონთა მაგალითის მიყოლა", - ასე წერდა ნეტ. იერონიმე თავის კორესპონდენტებს რომში (Хосроев А.Л. Пахомий Великий. С. 56).

უდავოდ, ეს თარგმანი სრულად არ ასახავს ტაბენესეს სავანის მთელ წეს-განგებას, რადგან ის ხანგრძლივი დროის განმავლობაში ყალიბდებოდა და აუცილებლობიდან გამომდინარე იწერებოდა, ხოლო ბევრი რამ ზეპირი ტრადიციით იყო დაცული. ის, რაც ჩვენს თემას ეხება, ასახულია ამ განწესებების მე-9 თავში (პუნქტები 47-60), რომელიც ასეც იწოდება "სავანეში მიღება".