ასკეტიკა - მონაზვნობაში შესვლა და მისგან გამოსვლა 3 - აპოკალიფსისი

"ღირსი იოანე კასიანე რომაელი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ბეთლემის მონასტრის მონაზონი იყო; აქედანვე იმოგზაურა ეგვიპტეში, რათა გაცნობოდა იქაურ განდეგილთა და მონასტერთა ცხოვრებას, და იქ 390-400 წლები გაატარა" (Скабалланович М. Толковый Типикон. М., 1995. С. 238). მ. სკაბალანოვიჩის სამართლიანი შენიშვნის თანახმად, იმ ხანებში, როდესაც ღირსი იოანე ეგვიპტის მონასტრებს სტუმრობდა, ისინი უკვე განვითარების მწვერვალზე იმყოფებოდნენ, ამიტომაც ბუნებრივია, რომ მათმა ტიპიკონმა მნიშვნელოვანი ცვლილებები განიცადა გაფართოებისა და შინაგანი ცხოვრების დეტალური მოწესრიგების მხრივ. ტიპიკონი ჯერ კიდევ განვითარების საფეხურზე იმყოფებოდა და მასზე მონაზვნური ტრადიციები უდიდეს გავლენას ახდენდნენ (1).

1. "კინოვიური ცხოვრების წყობა, რომელსაც ღირსი კასიანე ეგვიპტეში აკვირდებოდა, რაც გინდ ახლოს იდგეს ნეტარი იერონიმეს მიერ რედაქტირებულ პახომის "წესებთან" და ამ უკანასკნელის დაკვირვებებთან, აშკარად ავლენს განვითარების შემდგომ საფეხურსა და ზოგიერთი დეტალის, განსაკუთრებით კი ლოცვისა და ღვთისმსახურების უფრო ზუსტ განსაზღვრებას" (იქვე. გვ. 238).

რაც შეეხება სავანეში მიღებას, ღირსი პახომის წესებს პრაქტიკულად არავითარი ცვლილება არ განუცდიათ. ღირსი იოანე კასიანე ამბობს: "მოკლედ მოგახსენებთ იმ პირობებზე, რომელთა თანახმადაც ღვთისკენ მოქცევის მსურველნი საერთო საძმოში უნდა შევიწყნაროთ, რისთვისაც ნაწილობრივ ეგვიპტელ, ხოლო ნაწილობრივ ტაბენესელ მონაზონთა წესებს ვსესხულობთ" (Иоанн Кассиан Римлянин, преп. Писания. М., 1993. С. 28).

პირველ ყოვლისა, ძალაში რჩება წესი, რომელიც ახალბედისთვის მონასტრის კარიბჭეს გარეთ ათდღიან ყოფნას აწესებს, რათა მისი მოთმინება და სიმდაბლე გამოიცადოს. "ის მიწაზე უნდა ემხობოდეს გამვლელ ძმათა წინაშე, რომლებმაც შეიძლება ეჭვი შეიტანონ მის გულწრფელობაში და იფიქრონ, თითქოსდა მონასტერში შესვლა მას არა ღვთისმოშიშების, არამედ გასაჭირის გამო სურს; მან უნდა აიტანოს სხვადასხვა შეურაცხყოფა და ლანძღვა" (იქვე).

მეორეც, სავანის უფროსი მონაზვნები ყურადღებით იკვლევენ, გააჩნია თუ არა მოსულს რაიმე ქონება, და ბერობის მსურველს სთავაზობენ დატოვოს მთელი სიმდიდრე ქვეყნად, "თუნდაც ეს ერთი მონეტა იყოს", და სავანეს ყოველგვარ ამქვეყნიურ საზრუნავთაგან სრულიად თავისუფალმა მიაშუროს. ანუ ახალმოსული ნივთებისგან და ფულისაგან სრულიად თავისუფალი უნდა ყოფილიყო. ამ პირობის დაცვას იმიტომ ითხოვდნენ, რომ წინამორბედ მონაზონთა გამოცდილებიდან გამომდინარე: მოღვაწეზე შინაგანი ან გარეგანი ბრძოლის გაძლიერების შემთხვევაში, მისი ღვთისადმი სასოება შეიძლებოდა ამქვეყნიური სიმდიდრის სასოებისკენ მიდრეკილიყო; შეიძლებოდა ისეც მომხდარიყო, რომ ახალმოსულს ბერული ცხოვრების სიმკაცრისთვის ვერ გაეძლო და უკან, ქვეყნად დაბრუნებულიყო, თუკი იქ რაიმე ქონება ექნებოდა შერჩენილი. "ვინაიდან სადაც არის საუნჯე თქვენი, იქვე იქნება გული თქვენი" (მათ. 6:21). კაცი, რომელსაც ქვეყნად თუნდაც მცირედი სიმდიდრე შერჩა, "ვერ შეძლებს დიდხანს დაემორჩილოს სავანის წესებს, ვერც საძმოს სიმწირესა და სიმკაცრეს აიტანს " (Иоанн Кассиан Римлянин, преп. Писания. М., 1993. С. 28).

სავანეთა აბბები მკაცრად ითხოვდნენ, რომ ახლადმოსულებს არანაირი ვალი არ ჰქონოდათ არც ნათესავთა, არც სახელმწიფოსა და არც საზოგადოების წინაშე. არ იღებდნენ გაქცეულ მონებს, სისხლის სამართლის დამნაშავეებს, დეზერტირებს, მოვალეებს, რომლებიც ვალს ან სახელმწიფო ბეგარას გაექცნენ, ანდა ოჯახიდან გაქცეულ მარჩენალებს.

შემდგომში ახალბედებისაგან სავანის სასარგებლოდ ფულსაც კი აღარ იღებდნენ. საწყის წესებში მსგავსი აკრძალვა არ ყოფილა. მაგრამ მოგვიანებით, როდესაც სავანეები სახსრებში მწვავე საჭიროებას აღარ განიცდიდნენ, ჩათვალეს, რომ ბევრად უფრო სასარგებლო იქნებოდა, ყველა მოსული თანაბარ პირობებში მიეღოთ. რადგან ახალბედა სავანეს თუ ვერ შეეწყობოდა, "იმ შემთხვევაში, თუ ის საძმოში დარჩენას ვერ შეძლებდა, გასვლისას სავანის საზიანოდ მკრეხელურად არ მოეთხოვა ის, რაც თავისი განკერძოების დასაწყისში გულმხურვალედ შესწირა" (იქვე. გვ. 29).

რადგან ასეთი შემთხვევებიც არ ყოფილა იშვიათი, როდესაც ზოგიერთი, მონდომებით შეწირავდა რა სავანეს ფულს ან ქონებას, შემდგომ გულცივობისა თუ ცდუნების გამო კარგავდა რწმენის მხურვალებას, ტოვებდა სავანეს და ქვეყნიურ ცხოვრებას უბრუნდებოდა. აი, მაშინ, უკან (საერო ცხოვრებაში - "აპოკ." რედ.) დაბრუნებისას ისინი უსამართლოდ მოითხოვდნენ თავიანთი ქონების დაბრუნებას, მაშინ როდესაც ის უკვე დიდი ხნის წინ იყო გამოყენებული სავანის საჭიროებებისთვის. შემდეგში ეს განდგომილნი საერო სასამართლოებსაც მიმართავდნენ და სავანის წინააღმდეგ დავებს აღძრავდნენ. მსგავსი შემთხვევების შემდეგ, წმიდა მამებმა დაადგინეს, რომ ახლადმოსულთაგან არაფერი მიეღოთ, რათა თავიდან აეცილებინათ მათგან მომდინარე ყოველგვარი ცდუნება.

ბერობის კანდიდატები თავდაპირველად სავანის მახლობლად მოღვაწე მოხუცი ბერის მორჩილებაში იგზავნებოდნენ. იქ, მოხუცი ბერის ხელმძღვანელობით, ისინი მგზავრთა შეწყნარებასა და მათთვის მსახურებას ეწეოდნენ. და მხოლოდ მოხუცი ბერისადმი ერთწლიანი უდრტვინველი მორჩილების შემდეგ შეიყვანდნენ ახალბედას სავანეში და უკვე სხვა, უფრო გამოცდილი მონაზვნის ხელმძღვანელობას აბარებდნენ. ეს ახალი მხცოვანი ბერი ათი უმცროსი მონაზვნის უფროსი იყო და სწორედ მას მიამაგრებდნენ ახალბედას. მოხუცი ბერი ვალდებული იყო, ახალბედასთვის ყოველგვარი მონაზვნური სათნოება ესწავლებინა და სავანის აბბას წინაშე მასზე  პასუხისმგებელი იყო.

განზრახვის სიმტკიცის მრავალმხრივი გამოცდის შემდეგ, ახალბედას სავანეში შეიყვანდნენ და მის საერო სამოსელს მონაზვნურით ცვლიდნენ. ამას, ჩვეულებრივ, თავად სავანის აბბა აღასრულებდა, რის შემდეგაც ახლადმოსული მონაზონი ხდებოდა. ყველა მონაზონი სავანისგან სრულად იყო უზრუნველყოფილი. კიდევ ერთი წესი ის იყო, რომ მონასტერში არავის ჰქონდა რაიმე საკუთრება: ყველაფერი საერთო იყო.

საერო სამოსელს, წინდახედულობით, ბერად აღკვეცისთანავე არ ყრიდნენ, არამედ შესანახად სავანის ეკონომოსს აბარებდნენ. და მხოლოდ მაშინ იშორებდნენ მას (მას გლახაკებს ჩუქნიდნენ), როდესაც დარწმუნდებოდნენ, რომ ახალი მონაზონი არ უძლურდება ღვაწლში, არ დრტვინავს, არ ზარმაცობს და არ ეცემა სასოწარკვეთილებაში, არამედ მტკიცედ მიუყვება არჩეულ გზას და ძალიდან ძალაში განმტკიცდება.

ხოლო თუ ახალბედა იმედებს ვერ ამართლებდა და იწყებდა დრტვინვას, ზარმაცობას, განკითხვას, ურჩობას და ყოველივეში, რაც მონაზვნურ ცხოვრებას ეხებოდა, უწესო იყო, მაშინ "გახდიან მას მონაზვნურ სამოსელს, ჩააცვამენ საკუთარს და განდევნიან. მონაზვნური სამოსლით არავის აძლევენ წასვლის უფლებას, რამეთუ უპრიანად არ მიაჩნიათ მისი ტარება იმისთვის, ვინც თავის განზრახვაში გაცივდა" (იქვე, გვ. 30). ეს კი, უეჭველად, იმისთვის კეთდებოდა, რომ თავიდან აეცილებინათ საყვედური ჭეშმარიტ მონაზონთა მიმართ მათგან, ვისაც ქვეყნად მცხოვრებთათვის ცდუნების დათესვა შეეძლო. ესენი იყვნენ მოჩვენებითი ცრუმონაზვნები, რომლებიც მონაზვნურ სამოსელს ატარებდნენ, ხშირად დადიოდნენ ადგილიდან ადგილზე, ერეოდნენ საერო და საეკლესიო საქმეებში, მოწყალებას ითხოვდნენ, უქმ ცხოვრებას მისდევდნენ, პირადი სარგებლისათვის მონაზონთა გარეგნულ სახეს იყენებდნენ და ეკლესიის სხეულზე პარაზიტობდნენ.

ღირსი იოანე კასიანეს თქმით სავანიდან გასვლა მხოლოდ ორ შემთხვევაში შეიძლებოდა ხდებოდა: პირველ შემთხვევაში ეს იყო თვითნებური გაქცევა ქვეყნად, რაც ფარულად, ღამით აღესრულებოდა, ხოლო მეორე შემთხვევაში თვით სავანე დევნიდა დაუდევრებს. მაშინ სავანიდან დაუდევარი მონაზვნის განდევნის პროცესი მთელი საძმოს საერთო განაჩენით აღესრულებოდა. უღირს მონაზვნებს ყველას თანდასწრებით, საჯაროდ, გახდიდნენ მონაზვნურ სამოსელს, კვლავ საერო სამოსს ჩააცმევდნენ და ამგვარად, სავანიდან ქვეყნად შერცხვენილს აგზავნიდნენ.

ეს წესები ღირსმა იოანემ ეგვიპტის მონასტრებში სტუმრობისას შენიშნა, საერთო საძმო-ბერობის დამფუძნებლის, ღირსი პახომი დიდის გარდაცვალებიდან უკვე მრავალი წლის შემდეგ.