სწავლანი > საეკლესიო სამართალი
ეპისკოპოსთა მონაზვნობის შესახებ
ავტორი: ეპისკოპოსი იოანე (სოკოლოვი).
წინასიტყვაობა
უსამღვდელოესი იოანე (სოკოლოვი), სმოლენსკის ეპისკოპოსი, 1842 წელს მოსკოვის სასულიერო აკადემიაში კურსის მეორე მაგისტრის ხარისხით დამთავრების შემდეგ, აკადემიაში ზნეობრივი და სამოძღვრო ღვთისმეტყველების კათედრაზე ბაკალავრად დატოვეს, საიდანაც ორ წელზე ოდნავ მეტი ხნის შემდეგ პეტერბურგის აკადემიაში საეკლესიო სამართალმცოდნეობის კათედრაზე გადაიყვანეს და აქ ინსპექტორად დანიშნეს. 1853 წელს მან მიიღო ღვთისმეტყველების დოქტორის ხარისხი ნაშრომისთვის: "საეკლესიო სამართალმცოდნეობის კურსის გამოცდილება". შემდეგ ის იყო პეტერბურგის სასულიერო სემინარიის რექტორი (1855–57 წწ.), ყაზანის სასულიერო აკადემიის რექტორი შვიდი წლის განმავლობაში (1857–1864 წწ.), და ბოლოს, პეტერბურგის აკადემიისაც, თანაც რჩებოდა ღვთისმეტყველების პროფესორად. 1865 წელს აკურთხეს ეპისკოპოსად და დანიშნეს ვიბორგის ვიკარიუსად, ხოლო 1866 წელს დაინიშნა სმოლენსკის ეპარქიის ეპისკოპოსად, სადაც ორ წელზე ოდნავ მეტი ხნით იმსახურა და 1869 წლის 17 მარტს მოულოდნელად გარდაიცვალა.
უაღრესად ნიჭიერი და მრავალმხრივი შესაძლებლობების მქონე ადამიანი, ხასიათით ურყევი და დამოუკიდებელი, ოფიციალურ ურთიერთობებში მეტწილად მშრალი და თუნდაც მკაცრი, — უსამღვდელოესი იოანე უპირველეს ყოვლისა ცნობილია, როგორც გამორჩეული საეკლესიო მქადაგებელი და ნიჭიერი სასულიერო პუბლიცისტი, რომელსაც მიეწერება ახალი ეპოქის დასაბამი, რაც გულისხმობდა ქადაგებაში ცხოვრებისეულ-პრაქტიკული მიმართულებისა და სასულიერო ჟურნალისტიკაში საზოგადოებრივი ცხოვრების ფაქტების რელიგიურ-ზნეობრივ გაშუქებასა და შეფასებას; ამავე დროს, ის განთქმული იყო როგორც მეცნიერი და პროფესორი, საეკლესიო სამართალმცოდნეობის სისტემის შემოქმედი და ღრმა აზროვნების მქონე ღვთისმეტყველი, რომელიც ფლობდა ბრწყინვალე დიალექტიკასა და ნატიფ ფილოსოფიურ ანალიზს, ორიგინალურ არგუმენტაციასა და თავისუფალ, ძლიერ მქადაგებლურ მეტყველებას. ბეჭდურ გამოცემებში ხელმისაწვდომია მისი "მოძღვრებები", აგრეთვე "აკადემიური ლექციები დოგმატურ და ზნეობრივ ღვთისმეტყველებაში".
წინამდებარე კვლევა "ეპისკოპოსთა მონაზვნობის შესახებ" პირველად გამოქვეყნდა 1863 წელს ჟურნალში "Православный Собеседник" ("მართლმადიდებელი თანამოსაუბრე") და წარმოადგენდა პასუხს იმ დროს ცხარედ განხილვად საკითხზე — ქორწინებაში მყოფ პირთა ეპისკოპოსად დაშვების შესახებ. ავტორი, მისთვის ჩვეული ცოდნის სიფართოვითა და აზრის ძალით, ისტორიულ ფაქტებსა და კანონიკურ განჩინებებზე დაყრდნობით ამტკიცებს, რომ მართლმადიდებელ ეკლესიაში ეპისკოპოსები აუცილებლად მონაზვნები უნდა იყვნენ.
ვინაიდან განხილულ საკითხს დღესაც არ დაუკარგავს აქტუალობა, ამასთანავე ძველი ჟურნალიდან კვლევის გამოყენება არცთუ მოსახერხებელია და არც ყველა დაინტერესებული პირისთვისაა ხელმისაწვდომი, გადაწყდა მისი ცალკე წიგნად გამოცემა.
* * *
უდავოა, რომ ქრისტიანობის პირველ ოთხ საუკუნეში ეპისკოპოსებს შეეძლოთ ქორწინებაში ყოფნა. მაგრამ ეს არც წესს წარმოადგენდა და არც საყოველთაო ჩვეულებას; ეს ეპისკოპოსთა უმრავლესობაშიც კი არ გვხვდებოდა. ქორწინება მხოლოდ მათ უმცირესობას შემორჩა და ქრისტიანობის უძველეს ხანაში ის დაშვებული იყო მხოლოდ როგორც დროის გარემოებებით განპირობებული აუცილებელი დათმობა, რამეთუ უქორწინებლობა და ქალწულობა, რომლებიც ძველ (იუდაურ და წარმართულ) სამყაროში ნაკლებად ცნობილი და სრულიად უჩვეულო იყო, ვერ შეძლებდნენ უეცრად, თავიანთი ღვაწლის სიმაღლისა და სიმკაცრის გამო, ახლადმოქცეულ საზოგადოებაში დამკვიდრებას; ამ დროს კი (ეკლესიაში) იძულებულნი იყვნენ ეპისკოპოსები, ისევე როგორც მთელი კლირი, აუცილებლობის გამო საერო, ოჯახურ ცხოვრებაში მყოფი ფენებიდან აერჩიათ. კიდევ დიდხანს, თითქმის მე-5 საუკუნემდე, არა მხოლოდ სასულიერო იერარქიის მდგომარეობა (რაც გულისხმობს ეკლესიის მწყემსებისა და მსახურთა პირად და საზოგადოებრივ ცხოვრებას, და არა სასულიერო ხელისუფლების შინაგან, საეკლესიო მოწყობას), არ იყო და ვერც იქნებოდა დამორჩილებული განსაკუთრებულ წესებს, არამედ თავად უქორწინებლობისა და ქალწულობის მდგომარეობაც, რომელსაც ნებაყოფლობით ირჩევდნენ საერო ქრისტიანები, ზუსტი განწესებებით ჯერ კიდევ არ იყო განსაზღვრული.
ამის დამადასტურებელი შეიძლება იყოს ის, რომ პირველ საუკუნეებში თავად ასკეტები, რომლებიც თავს უძღვნიდნენ ქალწულობას, ლოცვასა და მარხვას, დაუბრკოლებლად რჩებოდნენ საოჯახო და საზოგადოებრივ წრეში. ამრიგად, ეპისკოპოსთა ქორწინება პირველ საუკუნეებში სულაც არ უნდა გავიგოთ როგორც არასრულყოფილება, ყოველ შემთხვევაში, როგორც განუსაზღვრელობა. ჩვენი მსჯელობის სისწორეს ადასტურებს მეექვსე მსოფლიო კრება, რომელიც ეპისკოპოსებისგან ცალსახად მოითხოვს უქორწინებლობას, თუმცა შენიშნავს, რომ ამას ამბობს, "არა მოციქულთა კანონმდებლობის გასაუქმებლად ან შესაცვლელად, არამედ მრევლზე მზრუნველობის მიზნით, მათი გადარჩენისა და უკეთესობისაკენ წარმართვისათვის; აგრეთვე, იმიტომ, რომ ბიწი არ მოეცხოს სამღვდელო წოდებას", და შემდეგ, აფართოებს რა მონაზვნობის წრეს და აძლიერებს მის მნიშვნელობას ეკლესიაში, იგივე კრება მიუთითებს ამის მოტივზეც: "რადგან თვალსაჩინოა, რომ ეკლესიამ, ღვთის მადლით, ფრიად ძალმოსილებას და წარმატებას მიაღწია, და საღვთო მცნებათა დამმარხველნი მტკიცე და კეთილსაიმედონი არიან" (მე-6 მსოფლიო კრების მე-12 და მე-40 კანონები).
ასე ესმოდათ ეს თვით პირველი საუკუნეების ეკლესიის მამებსაც. წმინდა იოანე ოქროპირი, მოციქულ პავლეს სიტყვებზე (1 ტიმ. 3:2), აღნიშნავს: "ის, რაც აქ ითქმის ეპისკოპოსთა ქორწინებაზე, არ ეხება სხვა დროებს: რამეთუ ეპისკოპოსს შეშვენის სრული სიწმინდითა და პატიოსნებით შემკობა, მაგრამ იუდეველთა და ელინთა შორის, რომლებიც თავშეუკავებლობას იყვნენ მიცემულნი, უდიდეს საქმედ ითვლებოდა ისიც კი, რომ ერთი ცოლი ჰყოლოდათ: ამიტომ მოციქულს არ დაუდგენია კანონი (ეპისკოპოსთა ქორწინების შესახებ), არამედ მხოლოდ გამოიჩინა ლმობიერება თავისი დროის ადამიანთა შეხედულებების მიმართ" (Бес. на Иова 2). ნეტარი თეოდორიტეც (იმავე მოციქულის სიტყვებზე) წერს: "ქრისტიანობის ქადაგება ახალდაწყებული იყო; წარმართები არ იღწვოდნენ ქალწულებაში; იუდეველები კი არ ცნობდნენ მას, რამეთუ შვილთა დაბადებას ღვთის კურთხევად მიიჩნევდნენ. მაშ, რადგან შეუძლებელი იყო მარტივად მოეძებნათ ხორციელი სიწმინდის დამცველნი, მოციქულმა ბრძანა ხელდასხმა ქორწინებაში მყოფთაგან, ოღონდ მხოლოდ იმათი, ვინც პატივს სცემდა უმანკოებას (ე. ი. ერთხელ დაქოწინებულნი იყვნენ)" (Толк. На 1 Тим.).
ახლა, მოდი, ქრონოლოგიური თანმიმდევრობით განვიხილოთ ყველა საეკლესიო წესი და ისტორიული ფაქტი, რომლებიც ამ საკითხს ეხება.
მოციქული პავლე ეპისკოპოს ტიმოთეს მიმართ ეპისტოლეში წერს: "ეპისკოპოსი უნდა იყოს ერთი ცოლის ქმარი" (1 ტიმ. 3:2). არ უარვყოფთ, რომ მოციქულის ეს სიტყვები შეიძლება პირდაპირ მღვდელმთავრებს მივაკუთვნოთ, მაგრამ უფრო ზუსტად მიგვაჩნია მათი პრესვიტერებისადმი მიკუთვნება, რამეთუ:
1) მოციქული, ამ თავში სასულიერო პირთა მოვალეობების გადმოცემისას და თავდაპირველად ეპისკოპოსებზე საუბრის შემდეგ, პირდაპირ გადადის დიაკვნებზე (მუხ. 8 და შემდგ.), რომელთა შესახებაც იმავე წესს იმეორებს: "იყოს ერთი ცოლის ქმარი" (მუხ. 12), მაგრამ არ მოიხსენიებს პრესვიტერებს. ამასთანავე ცნობილია, რომ სამოციქულო ხანაში ეპისკოპოსის სახელწოდება ენიჭებოდათ პრესვიტერებსაც, სულიერი მწყემსების ზოგადი მნიშვნელობით, რამეთუ, უშუალოდ თავად მოციქულთა ზედამხედველობითა და მართვით, ქრისტიანთა ცალკეულ თემებში გაცილებით მეტი იყო (და გაცილებით მეტიც სჭირდებოდათ) პრესვიტერი, ვიდრე ნამდვილი ეპისკოპოსი (საქ. 20:17–28).
იგივე მოციქული ტიტეს მიმართ ეპისტოლეში, კერძოდ პრესვიტერებზე საუბრისას, ამბობს, რომ ისინი უნდა იყვნენ "ერთი ცოლის ქმრები" (ტიტ. 1:6) და მყისვე ამატებს მიზეზს: "რამეთუ ეპისკოპოსი უნდა იყოს უბიწო" (მუხ. 7). ხოლო ის, რომ იგი აქ ეპისკოპოსებს პრესვიტერებს უწოდებს და არა პირიქით, ცხადია მოციქულისავე წინამდებარე სიტყვებიდან; იგი ტიტეს წერს: "ამისთვის დაგტოვე კრეტაში, რათა ყოველ ქალაქში დააწესო პრესვიტერები" (მუხ. 5). ტიტეს, როგორც ეპისკოპოსს, მარტოს არ შეეძლო კუნძულის ყველა ქალაქში ეპისკოპოსების ხელდასხმა, რამეთუ ეპისკოპოსებს ან თავად მოციქულები აწესებდნენ, ან ეპისკოპოსთა კრებები (2 ტიმ. 1:6).
მოციქული პავლე ტიმოთეს მიმართ მიწერილ მთელ ეპისტოლეში საუბრობს მის ურთიერთობაზე მხოლოდ მისდამი დაქვემდებარებულ პრესვიტერებთან და არა ეპისკოპოსებთან (1 ტიმ. 5:17, 19 და 22), რაც ბუნებრივიც იყო; რამეთუ ეფესოში, სადაც ტიმოთე ეპისკოპოსობდა, იმჟამად სხვა ეპისკოპოსები არ იყვნენ და ვერც იქნებოდნენ, ვინაიდან როგორც მოციქულთა დროს, ისე მათ შემდეგაც, ჩვეულებრივ, თითო ქალაქში მხოლოდ ერთი ეპისკოპოსი წესდებოდა — ამასვე მოითხოვდნენ განწესებებიც. ისიც უნდა ითქვას, რომ ტიმოთე, რომელიც თავად მოციქულმა პავლემ აკურთხა ეპისკოპოსად ჯერ კიდევ ახალგაზრდობის წლებში, უქორწინებელი დარჩა, რაც, უეჭველად, თავად მოციქულის იმ რწმენით იყო განპირობებული, რომ ასეთი მდგომარეობა უპირატესია; ეს ჩანს იქიდანაც, რომ მოციქული პავლე ამ საკითხთან დაკავშირებით ტიმოთეს მკაცრ წესებს უდგენდა (1 ტიმ. 4:12, 5:22, 2 ტიმ. 2:22), მაშინ როდესაც სხვა მხრივ ლმობიერებას იჩენდა ხორციელი უძლურებების მიმართ; მაგალითად, ნებას რთავდა ღვინო ზომიერად დაელია (1 ტიმ. 5:23).
შეიძლება ვინმემ ამ საკითხთან დაკავშირებით მოციქულის სიტყვებზეც მიუთითოს: "ნუთუ უფლება არა გვაქვს მოვიყვანოთ და-დედანი (ძვ. ქართ.: "დათა მათ დედათა" – "აპოკ."რედ.), როგორც სხვა მოციქულებს, უფლის ძმებსა და კეფას?" (1 კორ. 9:5). აქ მოციქული, ერთი შეხედვით, გამოხატავს, რომ მასაც ჰქონდა შესაძლებლობა და უფლება, სურვილის შემთხვევაში, ეცხოვრა ქორწინებით, როგორც სხვა მოციქულებს, და აქედან გამომდინარე, შეიძლება თუ არა დავასკვნათ, რომ მოციქულთა მაგალითის მიხედვით, ეპისკოპოსებისთვისაც დასაშვებია ქორწინება? მაგრამ მოციქულის მთელ მონათხრობთან მითითებული თავის კონტექსტის უფრო დაკვირვებითი განხილვისას ირკვევა, რომ მოციქული საუბრობს არა ქორწინებით თანაცხოვრებაზე, არამედ სამოციქულო მოგზაურობებში ქალების თანხლებაზე სახარების საქადაგებლად.
როგორც თავად მაცხოვარს მოგზაურობებში თან დაჰყვებოდნენ კეთილმსახური ქალები, რომლებიც თავიანთი ქონებით ემსახურებოდნენ მას, ასევე ზოგიერთ მოციქულსაც მიჰყვებოდნენ მსგავსი ქალები — როგორც უშუალოდ სახარების ქადაგებაში თანამოღვაწეობის, ისე პირად საჭიროებებში მომსახურების მიზნით. წმიდა პავლეს, თავისი განსაკუთრებული მოსაზრებების გამო, არ სურდა მსგავსი თანამშრომელი ქალების ყოლა. თავად გამოთქმა: "დათა მათ დედათა" აჩვენებს, რომ აქ იგულისხმება არა საქორწინო, არამედ სუფთად ზნეობრივი ურთიერთობა (1).
______________
1. ბერძნულ ტექსტში სიტყვა: "ცოლი" — γυναῖκα — დგას განმსაზღვრელი არტიკლის, τήν-ის, გარეშე: რაც ნიშანია, რომ საუბარია ქალზე — ზოგადად, და არა ცოლზე, პირდაპირი მნიშვნელობით.
"აპოკ." რედ. შენიშვნა: დედანში, საიდანაც წინამდებარე ტექტს ვთარგმნით, სქოლიოში არის შეცდომა, კერძოდ, ავტორის ტექსტში ბერძნულად წერია: γυναἴχα, უნდა იყოს γυναῖκα (გინეიკა). ასეა ახალი აღთქმის ბერძნულ ტექსტებში.
შეცდომაა ასევე სინოდალურ (რუსულ) და თანამედროვე ქართულ თარგმანებშიც, რომელიც, სავარაუდოდ თარგმნილია რუსულიდან. მთარგმნელმა რუსულ ტექტში მოცემული сестра-жена (შეად.: "Или не имеем власти иметь спутницею сестру жену, как и прочие Апостолы..." (1 Кор. 9:5)) გადათარგმნა, როგორც "მორწმუნე ცოლი", რაც დედნის ტექსტს და მის შინაარსს არ შეესაბამება. იხ. ბერძნ.: "μὴ οὐκ ἔχομεν ἐξουσίαν ἀδελφὴν γυναῖκα περιάγειν ὡς καὶ οἱ λοιποὶ ἀπόστολοι καὶ οἱ ἀδελφοὶ τοῦ κυρίου καὶ Κηφᾶς" (Α΄ Κορ.9:5). ძველ ქართულშია: "არა ნუ გუაქუსა ჴელმწიფეაბჲ დათა მათ დედათა მიმოყვანებად, ვითარცა სხუათა მათ მოციქულთა და ძმათა უფლისათა და კეფას?" (1 კორ. 9:5).
______________
მოციქულთა ცნობილი კანონები (სულ 85), რომლებიც მოიცავენ სამოციქულო ეკლესიის კანონიკურ გადმოცემებს და შეკრებილია II საუკუნის მიწურულს ან III საუკუნის დასაწყისში, იხსენიებს ეპისკოპოსთა ქორწინებას. მე-5 კანონში ნათქვამია: "ეპისკოპოსმა, მღვდელმა ან დიაკონმა არ უნდა გააძევოს თავისი ცოლი კეთილკრძალულების საბაბით". აქედან ჩანს, რომ იმხანად (ე. ი. I და II საუკუნეებში) უქორწინებლობა კანონით სავალდებულო არ იყო ეპისკოპოსთათვის და რომ ქორწინებაში მყოფ პირთაგან მღვდელმთავრის კათედრაზე აღსაყდრებულნი არ იყვნენ ვალდებულნი, უარი ეთქვათ ქორწინებაზე.
მაგრამ ამასთანავე ცხადია, რომ აზრი ცოლ-ქმრობის სასულიერო ხარისხთან შეუთავსებლობისა და ამ უკანასკნელის პირველისგან განცალკევების შესახებ უკვე აღწევდა ეკლესიაში, თანაც ისე ძლიერად, რომ ფესვს იდგამდა თავად სამღვდელოებაში, და არა მხოლოდ ეპისკოპოსთა შორის, არამედ სასულიერო ხარისხის ყველა საფეხურზე; ოღონდ ზოგიერთნი ამ აზრს საქმეში არასწორად იყენებდნენ: ისინი ან რელიგიური გრძნობით აღთყინებულნი ძალით განუტევებდნენ ცოლებს, ან კეთილმსახურების საბაბს იშველიებდნენ მხოლოდ იმისთვის, რომ გაეწყვიტათ მათთვის არასასურველი კავშირი. ეკლესია ვერც ერთს და ვერც მეორეს ვერ მოიწონებდა.
თუმცა ეს კანონიც არაფერს ამბობს თავად ამ აზრის წინააღმდეგ — არა მხოლოდ სამღვდელოების უქორწინებლობის, არამედ უკვე ქორწინებაში მყოფ სასულიერო პირთა განშორების შესახებ, ოღონდ იმ პირობით, რომ ეს განშორება არ უნდა ყოფილიყო იძულებითი და განპირობებული ყოფილიყო ჭეშმარიტი, და არა მოჩვენებითი კეთილმსახურებით. ასეთი აზრი, ყოველ შემთხვევაში სასულიერო ხარისხის უმაღლეს საფეხურებთან მიმართებაში, შემდეგი სამოციქულო კანონებითაც მტკიცდება. 26-ე კანონში ნათქვამია: "ვბრძანებთ, კლირში გაწევრიანებულ იმ უქორწინებელ პირთაგან, რომლებსაც ქორწინება სურთ, ამის უფლება მხოლოდ წიგნისმკითხველებსა და მგალობლებს მიეცეთ".
მაშასადამე, იმ ხანად უკვე მრავლად იყვნენ უქორწინებელი სასულიერო პირები, თუმცა ყველა მათგანი როდი იტანდა თავშეკავებისა და სიწმინდის ღვაწლს; მაგრამ აქ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ის, რომ ქორწინება არა მხოლოდ არ ითვლება საჭიროდ ან სასარგებლოდ სასულიერო ხარისხისთვის, არამედ დაშვებულია მხოლოდ ხელდასხმამდე: ხელდასხმის შემდეგ კი თავად ხარისხი წარმოადგენს უკვე დაბრკოლებას ქორწინებისთვის. მაშასადამე, ხარისხი კი არ ემორჩილება ქორწინებას ან ერგება მას, არამედ ქორწინება ექვემდებარება ხარისხს, და, აქედან გამომდინარე, რაც უფრო მაღალია სასულიერო ხარისხი, მით უფრო დაბალ საფეხურზე დგას ქორწინება. აი, სად დევს უკვე სასულიერო ხარისხის უმაღლესი საფეხურის — მღვდელმთავრობის უქორწინებლობის წესის ჩანასახი. ჩვენი დასკვნის სისწორეს ადასტურებს სამოციქულო და პირველი საუკუნის ეკლესიის განსაკუთრებული გადმოცემა, რომელიც კანონებში არ არის შეტანილი, მაგრამ შემორჩა საეკლესიო აზროვნებასა და ცხოვრებას. კერძოდ, გადმოცემების კრებულში, რომელიც ცნობილია კლიმენტი რომაელის სახელით, გამოთქმულია ასეთი აზრი: "ეპისკოპოსისთვის კეთილია უქორწინებლობა; ხოლო თუ არა, სულ ცოტა, იყოს ერთი ცოლის ქმარი" (ἀπό μιᾶς γυναἴκος)" (См. Reliquiae juris eccles. antiquissimi. ed. de Lagarde. 1856. 77).
მოციქულთა მე-40 კანონში ვკითხულობთ: "ცხადი და გასაგები იყოს ეპისკოპოსის საკუთარი ქონება (თუ მას პირადული გააჩნია), და ცხადი და გასაგები – უფლისა (ანუ საეკლესიო), რათა ეპისკოპოსს სიკვდილის წინ საკუთრების დატოვება შეეძლოს – ვისთვისაც და როგორც უნდა; ეს იმისათვის, რომ საეკლესიო ქონების სახელით არ იქნეს განკარგული ეპისკოპოსის საკუთრება, რომელსაც შეიძლება ცოლ-შვილი ჰყავდეს..."
აქედანაც ჩანს, რომ თუკი იმდროინდელი მღვდელმთავრები ქორწინებაში იმყოფებოდნენ, ეს ყველას არ ეხება და ეს არც წესი იყო და არც საყოველთაო ჩვეულება; ასევე არც ისე ხშირი მოვლენა; მხოლოდ ზოგჯერ თუ მოიძებნებოდა ეპისკოპოსი, რომელსაც ცოლი და შვილები ჰყავდა.
და ბოლოს, მოციქულთა 51-ე კანონი ამბობს: "თუ ეპისკოპოსი, მღვდელი, დიაკონი ან საერთოდ ვინმე სამღვდელოთაგანი განუდგება ქორწინებას, ხორცსა და ღვინოს არა დათმინების ღვაწლის გამო, არამედ იმ მიზეზით, რომ სისაძაგლედ მიიჩნევს, - გამოსწორდეს, თუ არადა, სამღვდელო წოდებიდან განიკვეთოს და ეკლესიიდან გაძევებულ იქნეს". რას გვამცნობს ეს კანონი? იმას, რომ თუკი სასულიერო ხარისხში მოწონებული არ არის ქორწინებისადმი ზიზღი, როგორც რაიმე ბიწიერი და ღვთის საწინააღმდეგო, სამაგიეროდ, მოწონებულია ქორწინებისგან განშორება — ქალწულობისა და სიწმინდის ღვაწლის გამო.
აქაც მნიშვნელოვანია ისტორიული მითითება იმაზე, თუ რაოდენ ძლიერი ყოფილა უკვე იმ ხანაში უქორწინებლობისკენ სწრაფვა სასულიერო წოდებებში; ზოგჯერ საჭიროც კი ხდებოდა ამ სწრაფვის შეკავება და მისი მოქცევა სათანადო საზღვრებში. და განა სიმართლე არ არის, რომ ყველა ეს სამოციქულო კანონი, ბუკვალურად უშვებს რა სამღვდელოების ქორწინებას, თავისი აზრითა და არსით, და ფაქტობრივადაც, გაცილებით მეტს მეტყველებს უქორწინებლობის სასარგებლოდ? მართლაც, უკვე მე-2 საუკუნეში ჩნდება მკაფიო აზრი მთელი სამღვდელოების უქორწინებლობის კანონისადმი დამორჩილების შესახებ. ამ ხანიდან შემორჩენილია კორინთოს ეპისკოპოს დიონისეს ეპისტოლე კრეტელებისადმი, სადაც ეპისკოპოსებს განზრახული ჰქონდათ ამ კანონის შემოღება.
დიონისე თავის ეპისტოლეში არწმუნებს მათ, არ იჩქარონ ყველა სასულიერო პირს მოსთხოვონ უქორწინებლობა, არამედ გაითვალისწინონ მრავალთა უძლურება. ეპისკოპოსებმა პატივი სცეს ამ რჩევას, მაგრამ, თავის მხრივ, დიონისეს მიუგეს, რომ საჭიროა უფრო მყარი საზრდოს მიწოდებაც და კლირიკოსთა განმტკიცება უფრო სრულყოფილი სწავლებით, რათა ისინი მუდმივად სწავლების ტკბილი საზრდოს მიღებით, ბავშვურ ცხოვრებაში არ დაბერდნენ (Евсевия ист. ц. 4, 23).
ცნობილია აგრეთვე, პირველი სამი საუკუნის ისტორიკოსთა მოწმობით, რომ იმ ხანაში ქრისტიანთა დიდი პატივისცემითა და სიყვარულით სარგებლობდნენ ის მწყემსები, რომლებიც არა უბრალოდ უქორწინებელ და ქალწულებრივ, არამედ სწორედ განდეგილურ ცხოვრებას ეწეოდნენ (Евсевия ист. ц. 6, 9. 23). საიდან მომდინარეობდა ეს? რას ეფუძნებოდა თავად აზრი სამღვდელოების უქორწინებლობის შესახებ, თანაც, ვამბობთ, არა მხოლოდ ეპისკოპოსების, არამედ ყველა სასულიერო პირის უქორწინებლობაზე? ეს გამომდინარეობს თავად ქრისტიანობის არსიდან და ეფუძნება თავად სახარების სულს. ქრისტეს სახარება, თავისი არსითა და მთელი თავისი სწავლების სულით, რაკიღა ადამიანს მოსწყვეტს ქვეყნიერებას, მიწასა და ხორცს, და მიისწრაფვის მისი სრული სულიერებისკენ, და აჰყავს იგი ცისკენ და ღვთისკენ, სწორედ ამიტომ ქორწინებას უქორწინებლობას ამჯობინებს და ამაღლებს ქალწულებას ქორწინებაზე, თუმცა სულაც არ უარყოფს და არ ამცირებს ამ უკანასკნელს. ამრიგად, სახარების სულით გამსჭვალული ეკლესიის აზრით, ეკლესიის მწყემსებმა, როგორც სახარების მქადაგებლებმა და ქრისტიანობის წარმომადგენლებმა, ყველაზე ადრე და ყველაზე მეტად თავად უნდა განახორციელონ მისი სული, ასახონ თავიანთ ცხოვრებაში მისი მაღალი იდეები და მისწრაფებები.
სწორედ ამიტომ, მიუხედავად იმისა, რომ მოციქულებს არ დაუდგენიათ ერთმნიშვნელოვანი წესი ეპისკოპოსთა უქორწინებლობის შესახებ, ეკლესიამ თავიდანვე შეიმუშავა ქრისტიანი მწყემსის სულიერი იდეალი — ქალწულებრივ სიწმიდეში; და ეს არ მომხდარა არც სამოციქულო სწავლების საწინააღმდეგოდ და არც მის მიღმა, რამეთუ მოციქული პავლე ნათლად და ცალსახად ამჯობინებს უქორწინებლობასა და ქალწულებას ქორწინებას — თუნდაც ქრისტიანთა საერო ცხოვრებაშიც კი (1 კორ. 7:1, 7, 8, 26, 29, 32, 34, 38).
თავდაპირველად ეკლესიამ ეს მხოლოდ იმიტომ არ აქცია მწყემსთათვის კანონად, რომ კაცთა უძლურებანი გაითვალისწინა; თუმცა ის იმდენად იყო გამსჭვალული სასულიერო ხარისხისთვის დამახასიათებელი სიწმიდის იდეით, რომ სასულიერო პირთა მიერ ნებაყოფლობით მიღებულ უქორწინებლობასაც კი ძალზე მკაცრად უყურებდა: მას სულაც არ სურდა მისი შემოფარგვლა მხოლოდ ცხოვრების გარეგნული მხარით, მხოლოდ ქორწინებრივი თანაცხოვრებისგან განშორებით; უქორწინებელთაგან იგი უკვე მოითხოვდა გადამჭრელ განშორებას ქალთა სქესისგან და მათთან ყოველგვარი, თუნდაც უმწიკვლო ურთიერთობისგან თავის შეკავებას.
გაგრძელება იქნება.
პუბლიკაცია ითარგმნა და მომზადდა საიტ "აპოკალიფსისის" რედ. მიერ. 2026.
წყარო: О монашестве епископов / Иоанн, епископ Смоленский - Почаев: Типография Почаево-Успенской Лавры, 1904 // URL: azbyka.ru