საეკლესიო სამართალი - დანაშაული და საეკლესიო სასჯელი ძველი საყოველთაო ეკლესიის კანონების მიხედვით - განყოფილება III - აპოკალიფსისი

კანონები: მოც. 51-ე; ღანგრ. 1-ლი, მე-4, მე-9 და მე-14 კანონები.

აღნიშნულ დანაშაულში იგულისხმება უქორწინებლობის ისეთი მდგომარეობა, რომელიც განპირობებულია ქორწინებისადმი იმგვარი დამოკიდებულებით, თითქოს იგი რაღაც უწმინდური და ქრისტიანულ უბიწოებასთან შეუთავსებელი იყოს, და დაბრკოლებას წარმოადგენდეს ცათა სასუფევლის მისაღწევად (ღანგრის კრების მე-9 კანონი).

თავისი ამგვარი ხასიათით ჩვენ მიერ განხილული უქორწინებლობა არსებითად განსხვავდება იმავე მდგომარეობისაგან, რომელსაც ამ სიტყვის ჭეშმარიტი მნიშვნელობით ქალწულება ეწოდება. ეს უკანასკნელი გულისხმობს მხოლოდ ღვთისმოსაობით ღვაწლს, "ქალწულების მშვენიერებასა და სიწმინდეს" (ღანგრის კრების მე-9 კანონი); ამასთან, ქორწინებას განიხილავს როგორც საიდუმლოს და, მოციქულის თანახმად, პატივს მიაგებს მას, როგორც "წმინდა და შეუბილწავ კავშირს" (შეად. ებრ. 13:4).

ხოლო ის, ვინც ქორწინებას უარყოფს, მისგან თავს იკავებს არა თავშეკავების, როგორც ასეთის გამო, არამედ იმიტომ, რომ ქორწინება უწმინდურად და ქრისტიანულ მოწოდებასა და ღირსებასთან შეუთავსებლად ეჩვენება.

პირველი სახის შეხედულება წმინდად ქრისტიანულია, შეესაბამება მაცხოვრისა და მოციქულთა სწავლებას და ადამიანს ზნეობრივი სრულყოფილების იმ გზაზე აყენებს, რომელზეც იგი ანგელოზებს ემსგავსება. ამიტომ ამ გზას "ანგელოზებრივი გზა" ეწოდება (წმ. ათანასე ალექსანდრიელის ეპისტოლე ბერ ამუნისადმი, კანონთა წიგნში).

მეორე შეხედულება კი მცდარი და მწვალებლურია; იგი პირდაპირ ეწინააღმდეგება წმინდა წერილსა და ეკლესიის სწავლებას ქორწინების, როგორც საიდუმლოს, შესახებ (1).

საეკლესიო კანონებში მითითებულია შემდეგი ქმედებები, რომლებიც ქორწინებაზე მცდარი შეხედულებებით არის განპირობებული და მისი უარყოფის შედეგს წარმოადგენს: "ქორწინებისგან განდგომა" (მოციქულთა 51-ე კანონი), ანუ "ქალწულობა ან თავშეკავება" (ღანგრის კრების მე-9 კანონი); ქორწინებითი ცხოვრების გაკიცხვა ან იმის ღიად სწავლება, რომ ქორწინება უწმინდურია (ღანგრის კრების 1-ლი კანონი); ქორწინებაში მყოფი ადამიანებისადმი ზიზღით მოპყრობა (იქვე); სწავლება იმის შესახებ, რომ ბათილია დაქორწინებული ხუცესის მიერ აღსრულებული საიდუმლო (ღანგრის კრების მე-4 კანონი); ქორწინებათა, როგორც უწმინდური კავშირების, დაშლა (იქვე, მე-14 კანონი); მშობლების მიერ შვილების ბედის ანაბარა მიტოვება მოჩვენებითი ასკეტური ღვაწლის გამო, ხოლო შვილების მიერ — საკუთარი მშობლების სათანადო მზრუნველობის გარეშე დატოვება (იქვე, მე-15 და მე-16 კანონები).

ეჭვს არ იწვევს ის, რომ ყველა ზემოთ აღნიშნული ქმედება გაკიცხვის ღირსია, ისევე როგორც აშკარაა თვით ამ პრინციპის დანაშაულებრივი ხასიათი. ქორწინების უარყოფა დანაშაულებრივია როგორც თავისი არსით, ისე თავისი შედეგებით, რომლებიც საზოგადოების არსებობისთვის უკიდურესად დამღუპველია. ის ეწინააღმდეგება ეკლესიის ფუნდამენტურ შეხედულებას ქორწინებაზე, როგორც საიდუმლოსა და ღვთის მიერ დადგენილ წესზე.

განსაკუთრებით გასაკიცხია ასეთი შეხედულება ეკლესიის მწყემსის შემთხვევაში, რომელიც მცდარი რწმენის საფუძველზე წყვეტს თავის ცოლქმრულ თანაცხოვრებას. მისმა მაგალითმა შესაძლოა სხვებიც აღძრას, უპატივცემულოდ მოეკიდონ ქორწინებას, რაც მრავალ უწესრიგობასა და ბოროტად გამოყენებას გამოიწვევს. ამიტომ ძველი ეკლესია ასეთ დანაშაულებს განიხილავს, როგორც ბოროტებას, რომელიც ძირს უთხრის ზნეობრივი, ქრისტიანული და საზოგადოებრივი ცხოვრების საფუძვლებს.

მაგრამ, მეორე მხრივ, უქორწინებლობის ყველა მდგომარეობა, მაშინაც კი, როდესაც იგი უმაღლეს პრინციპებს არ ეფუძნება, დანაშაულს არ წარმოადგენს; ზოგჯერ ის განსაკუთრებული მიზეზების შედეგია. ცხადია, ამგვარი ქალწულება დანაშაულად ვერ შეირაცხება. ასევე, ქორწინების უარყოფასთან დაკავშირებული ყველა ზემოთ ჩამოთვლილი ქმედება შესაძლოა სხვა მოტივებითაც იყოს განპირობებული. თავისთავად ცხადია, რომ ასეთ შემთხვევაში ისინი არ უნდა მიეკუთვნებოდეს ჩვენ მიერ განხილული დანაშაულის ცნებას. მოცემულ შემთხვევაში ჭეშმარიტების უდავო კრიტერიუმი ქმედების მოტივია.

სასჯელი: ანათემა (ღანგრის კრების კანონების მიხედვით) ან ეკლესიიდან გაძევება (მოციქულთა 51-ე კანონის მიხედვით).

კანონები: VI მსოფლ. კრების 53-ე და 54-ე; ნეოკეს. მე-2 კანონი; წმ. ბას. დიდის 67-ე, 75-ე, 76-ე და 78-ე კანონები.

სისხლის აღრევა ეწოდება ქორწინებას ხორციელი და სულიერი ნათესაობის, სისხლით ნათესაობისა და მოყვრობის ახლო (აკრძალულ) ხარისხებში. საეკლესიო კანონებში ამ სახელით მოიხსენიება შემდეგი ქორწინებები:

ა) ერთი მამისა და ერთი დედის შვილების, ძმისა და დის, ქორწინება (წმ. ბასილი დიდი, კანონი 67).

ბ) სხვადასხვა მამის, მაგრამ ერთი დედის, ან სხვადასხვა დედის, მაგრამ ერთი მამის შვილების ქორწინება (წმ. ბასილი დიდი, კანონი 75 და მომდევნო).

გ) ძმის ცოლთან (რძალთან) ან ცოლის დასთან ქორწინება (წმ. ბასილი დიდი, კანონი 76), თუნდაც ეს ქორწინებები სხვადასხვა დროს შედგეს (წმ. ბასილი დიდი, კანონი 78; მოციქულთა მე-19 კანონი; VI მსოფლიო კრების 54-ე კანონი); აგრეთვე ორ ძმასთან ქორწინება (იქვე და ნეოკესარიის კრების მე-2 კანონი).

დ) ძმისწულ ქალიშვილთან, ანუ ძმის ქალიშვილთან, ქორწინება (VI მსოფლიო კრების 54-ე კანონი).

ე) მამისა და ვაჟის დაქორწინება დედაზე და ქალიშვილზე (იქვე), აგრეთვე ქორწინება ორ დასთან (იქვე).

ვ) ძმების ქორწინება დედასთან და ქალიშვილთან (იქვე), აგრეთვე ორ დასთან.

ზ) იმ ქალთან ქორწინება, რომელიც ნათლობის ემბაზიდან ამოყვანილი ბავშვის დედაა (VI მსოფლიო კრების 53-ე კანონი).

ყველა ზემოთ ჩამოთვლილ საქორწინო კავშირს "უწმინდურობას" უწოდებს (წმ. ბასილი დიდი, კანონი 17; VI მსოფლიო კრების 54-ე კანონი) და მოითხოვს მათ დაუყოვნებლივ დაშლას, როგორც ბუნების საწინააღმდეგო სქესობრივ კავშირებს. თუმცა, სისხლის აღრევის გამო ეკლესია ყველას ერთნაირად არ განსჯის, არამედ ზოგ შემთხვევაში უფრო მკაცრია, ზოგ შემთხვევაში კი — უფრო მსუბუქი. ამის საერთო საფუძველია ნათესაობის სხვადასხვა ხარისხს შორის სიახლოვის განსხვავება.

კერძოდ, ყველაზე მძიმე დანაშაულად მიიჩნევა ერთი მამისა და ერთი დედის შვილების, ძმისა და დის, სისხლის აღრევა (წმ. ბასილი დიდი, კანონი 67); იგი მკვლელობის მსგავსად განისჯება (იქვე). შედარებით ნაკლებად მძიმედ მიიჩნევა ნახევარძმებისა და ნახევარდების სისხლის აღრევა (წმ. ბასილი დიდი, კანონი 75) და ძმის ცოლთან ქორწინება (წმ. ბასილი დიდი, კანონი 76). კიდევ უფრო მსუბუქად განისჯება ორ დასთან სხვადასხვა დროს ქორწინება (წმ. ბასილი დიდი, კანონი 78; შეადარეთ კანონი 77).

ამ უკანასკნელი შემთხვევის მსგავსად განისჯება სისხლის აღრევის ყველა სხვა, ზემოთ ჩამოთვლილი შემთხვევაც (VI მსოფლიო კრების 54-ე კანონი). დანაშაულის სიმძიმე იზრდება, თუ პირები, რომლებმაც უკანონო საქორწინო თანაცხოვრება დაიწყეს, თავიანთ კავშირს არ დაშლიან (ნეოკესარიის კრების მე-2 კანონი).

1) თუ ერთი მამისა და ერთი დედის შვილები, ძმა და და, ქორწინებით შეერთდებიან, ისინი მკვლელებივით განისჯებიან (წმ. ბასილი დიდი, კანონი 67), ანუ ეკლესიიდან განიკვეთებიან 20 წლით (წმ. ბასილი დიდი, კანონი 56).

2) ნახევარძმებსა და ნახევარდებს შორის ქორწინების, აგრეთვე ძმის ცოლთან ქორწინების შემთხვევაში დამნაშავეები, ქორწინების დაშლის შემდეგ, ეკლესიიდან 12 წლით განიკვეთებიან (წმ. ბასილი დიდი, კანონები 75 და 76).

თუ ისინი ქორწინების დაშლას არ ისურვებენ, მათ ეკლესიაში შესვლაც კი ეკრძალებათ (წმ. ბასილი დიდი, კანონი 75).

3) ორ დასთან ქორწინებისთვის (ერთ-ერთი დის გარდაცვალების შემდეგ), აგრეთვე "საკუთარ დედინაცვალზე გახელებისთვის", დამნაშავეები ეკლესიიდან 7 წლით განიკვეთებიან (წმ. ბასილი დიდი, კანონები 78 და 79; შეადარეთ კანონი 77).

4) ძმის ქალიშვილთან ქორწინებისათვის; მამისა და ვაჟის ქორწინებისთვის დედასთან და ქალიშვილთან; აგრეთვე ორ დასთან ქორწინებისთვის; ძმების ქორწინებისათვის დედასთან და ქალიშვილთან, ასევე ორ დასთან, დამნაშავეები ეკლესიიდან 7 წლით განიკვეთებიან (VI მსოფლიო კრების 54-ე კანონი).

იმავე სასჯელს ექვემდებარებიან ისინი, ვინც ქორწინებით შეერთდებიან იმ ქალთან, რომელიც ნათლობის ემბაზიდან ამოყვანილი ბავშვის დედაა (VI მსოფლიო კრების 53-ე კანონი; შეადარეთ 54-ე კანონი).