ღვთისმეტყველება - მართლმადიდებლური ჭეშმარიტების დამახინჯება რუსულ საღვთისმეტყველო აზროვნებაში - აპოკალიფსისი

Перейти к контенту
მართლმადიდებლური ჭეშმარიტების დამახინჯება
 რუსულ საღვთისმეტყველო აზროვნებაში
მარცხოვრი ჯვარცმა
ავტორი: არქიეპ. სერაფიმე (სობოლევი)
 
 
წინასიტყვაობა
 
თავის სტატიაში "გამოსყიდვის დოგმატი" (გამოიცა ცალკე ბროშურის სახით 1917 წ.) მიტრ. ანტონი (იგულისხმება მიტრ. ანტონი ხრაპოვიცკი - "აპოკ." რედ.) უარყოფს მართლმადიდებლური სარწმუნოების ძირითად დოგმატს გამოსყიდვის შესახებ. წმიდა ეკლესია, საღმრთო გამოცხადებისა და წმიდა მამათა თხზულებების საფუძველზე, ასწავლის, რომ უფალმა ჩვენი გამოსყიდვა აღასრულა ჯვარზე თავისი სიკვდილით, ანუ პატიოსანი სისხლით, რომელიც მან ჯვარზე დაღვარა. ხოლო მიტროპოლიტი ანტონი ამტკიცებს, რომ ჩვენი გამოსყიდვა აღსრულდა არა ჯვარზე ქრისტეს ვნებითა და სისხლით, არამედ მისი სულიერი ტანჯვით გეთსემანიის ბაღში. უკვე ეს განსხვავება აჩვენებს, რაოდენ დიდი ცდომილებაა მ. ანტონის სწავლება გამოსყიდვის შესახებ!
 
მართალია, მეუფე მიტროპოლიტი აცხადებს, რომ ის არ უარყოფს უფლის მიერ ჯვარზე ვნების მნიშვნელობას, მაგრამ ეს მნიშვნელობა მის მიერ დაიყვანება იქამდე, რომ მაცხოვრის გოლგოთასეული ტანჯვა მხოლოდ ეხმარება, როგორც ის ამბობს, გეთსემანიის ბაღში მისი სულიერი ტანჯვის ძალას. ისინი არ შედიან ჩვენი ცხონების არსში. გამოსყიდვის არსის ამ თვალსაზრისიდან, მათ არანაირი მნიშვნელობა არა აქვთ, რადგან ჩვენი გამოსყიდვა აღსრულდა არა გოლგოთაზე, არამედ გეთსემანიაში. ამიტომაც მ. ანტონის სწავლების განსხვავება მართლმადიდებლური სწავლებისგან, ამავდროულად კი მთელი მისი ცდომილი სწავლების სიმძიმე გამოსყიდვის შესახებ, ზემოთხსენებული მისი განცხადების მიუხედავად, მთელი თავისი ძალით ცდომილებადვე რჩება.
 
ეს სიმძიმე კიდევ უფრო იზრდება და რთულდება იმ შეუსაბამო დასკვნებით, რომლებიც მ. ანტონის სწავლებიდან მომდინარეობენ და, რომელთა შესახებაც მისი სტატიის განხილვაში ვლაპარაკობთ. მათზე წარმოდგენა რომ გვქონდეს საკმარისია მივუთითოთ ზოგიერთი მათგანი.
 
თუკი ჩვენი გეთსემანიის ბაღში ქრისტეს სულიერი ტანჯვით აღსრულდა, მაშინ, აქედან გამომდინარე, მისი ჯვარზე სიკვდილი საჭირო არ ყოფილა; მაშინ ის ჩვენთვის ხდება ზედმეტი და არა მაცხოვნებელი. ასეთ შემთხვევაში, ჩვენ დღემდე ვრჩებით პირველშობილი ცოდვის, წყევლისა და სიკვდილის გავლენის ქვეშ, რადგან ეს გამოხსნა, როგორც ამას ჩვენი მართლმადიდებლური ეკლესია ასწავლის, მოგვენიჭა მხოლოდ ჯვარზე იესუ ქრისტეს ვნებითა და სიკვდილით.
 
შემდეგ, უფალმა თქვა: "ჭეშმარიტად, ჭეშმარიტად გეუბნებით თქვენ: თუკი არ შეჭამთ კაცის ძის ხორცს და არ შესვამთ მის სისხლს, არ გექნებათ სიცოცხლე თქვენში. ხოლო, ვინც ჭამს ჩემს ხორცს და სვამს ჩემს სისხლს, ექნება საუკუნო სიცოცხლე, და აღვადგენ მას უკანასკნელ დღეს. ... ვინც ჭამს ჩემს ხორცს და სვამს ჩემს სისხლს, ის ჩემშია, ხოლო მე - მასში" (იოანე 6:53 - 54, 56). ამ ღვთაებრივი სიტყვებიდან ნათელი ხდება, რომ წმიდა ზიარების გარეშე ვერ შევძლებთ ერთობას იესუ ქრისტეში და მარადიულ ნეტარ ცხოვრებას ვერ დავიმკვიდრებთ. მაგრამ მ. ანტონის სწავლებიდან გამოდის, რომ ქრისტეს ამ სისხლს ჩვენთვის არანაირი მაცხოვნებელი მნიშვნელობა არ ჰქონია. ის რჩება მხოლოდ გარეგან, დამხმარე საშუალებად მაცხოვრის გეთსემანიისეული სულიერი ტანჯვის გასააზრებლად.
 
აი ამდენად დიდია ცდომილებანი, რომლებიც მომდინარეობენ მიტრ. ანტონის სწავლებიდან თანაგრძნობითი სიყვარულის შესახებ.
 
აქედან გასაგებია, რატომ გამოიწვია პროტესტი საზღვარგარეთ მართლმადიდებლური სარწმუნოების მოშურნეებში მიტრ. ანტონის სტატიის გამოჩენამ გამოსყიდვის შესახებ და ასევე მისმა კატეხიზმომ (М. Антоний. «Опыт христианского православного катехизиса». 1924 г. Сремския Карловци. Сербия).
 
ჩვენ მხედველობაში გვაქვს ათონელთა ბროშურა, რომელიც 1931 წ-ს გამოსცეს მთაწმინდელმა პატრიოტებმა სათაურით: "მართლმადიდებლობა და სიახლენი" და "მ. ანტონის ბროშურის "გამოსყიდვის დოგმატის" შესახებ"; ასევე მ. ელეფთერის წერილები, რომლებიც მან მიწერა მიტრ. ანტონის 1925-1935 წლების პერიოდში და 1937 წელს გამოიცა ცალკე წიგნად სათაურით: "გამოსყიდვის შესახებ". ჩვენთვის ცნობილია, რომ იყვნენ სხვებიც, თუმცა გამოუქვეყნებელნი, რომლებმაც წერილობით მიმართეს მიტრ. ანტონის მისი ცრუ დოგმატური სწავლების მხილებით.
 
ძნელი იყო ჩემთვის გულგრილი დავრჩენილიყავი მოცემული სწავლებისადმი. 1927 წ-ს რუსეთის სამღვდელმთავრო სინოდის ოფიციალურ სხდომაზე, რომელიც სრემსკი კარლოვცებში შედგა და, რომელსაც თავმჯდომარეობდა თვით მიტრ. ანტონი, მოისმინეს აწ გარდაცვლილი არქიეპისკოპოსის თეოფანე პოლტაველის მოხსენება გამოსყიდვის დოგმატზე მიტრ. ანტონის სწავლებასთან დაკავშირებით და ჩემი მოხსენება მიტრ. ანტონის კატეხიზმოსთან დაკავშირებით (1).
 
_________________
 
1. ეს მოხსენება თითქმის უცვლელად არის განთავსებული წინამდებარე წიგნში სათაურით: "მ. ანტონის კატეხიზმოსთან დაკავშირებით".
 
_________________
   
ამის შემდეგ, ძალიან მალე, რუსეთის სამღვდელმთავრო სინოდის ოფიციალურ სხდომაზე, არქიეპ. თეოფანემ თავისი და ჩემი სახელით მიმართა მიტრ. ანტონის თხოვნით არ გაევრცელებინა თავისი დოგმატური სწავლება, რათა არ წამოგვეწია ეს მტკივნეული თემა რუსეთის საზღვარგარეთული ეკლესიის მღვდელმთავართა მომავალ კრებაზე.
 
მიტრ. ანტონი დათანხმდა ჩვენს თხოვნას. მაშინვე, რაც მას გაეცნო ჩვენი სინოდის რამოდენიმე წევრი, სინოდალურ კანცელარიას ჩავაბარე გამოსყიდვის შესახებ მიტრ. ანტონის სტატიასთან დაკავშირებული ჩემი მოხსენება (2).
 
_________________
 
2. მითითებული მოხსენება წინამდებარე წიგნში შევიდა გადამუშავებული სახით.
 
_________________
 
მიტრ. ანტონისთვის უცხო იყო მწვალებელთათვის დამახასიათებელი მისწრაფება, რაც უნდა დაჯდომოდა გაევრცელებინა თავისი სწავლება. მან შეასრულა ჩვენი თხოვნა და შემდეგში გამოსყიდვის შესახებ საკუთარი შეხედულების დასაცავად არაფერი დაუბეჭდავს. სამწუხაროდ, თავისი სულის სიღრმეში, მან ეს სწავლება არ უარჰყო. 1933 წელს პირისპირ ვესაუბრე მის დოგმატურ სწავლებასთან დაკავშირებით და კვლავ განვუცხადე, რომ ის ეწინააღმდეგება წმიდა წერილისა და წმიდა მამათა სწავლებას. მან მიპასუხა, რომ მისი სწავლება საღმრთო გამოცხადების თანხმიერიცაა, და ეკლესიის წმიდა მამათა სწავლებისაც. ამის შემდეგ მიტრ. ანტონისთან ამ თემაზე საუბარმა აღარ მომიწია.
 
მაგრამ, თუ თვით მიტრ. ანტონი დაბეჯითებით არ ითხოვდა თანაგრძნობითი სიყვარულის, როგორც ჩვენი გამოსყიდვის საშუალების შესახებ თავისი სწავლების გავრცელებას, ამაზე მისმა მიმდევრებმა იზრუნეს.
 
იმის გამო, რომ მიტრ. ანტონის ცდომილება, და თანაც ასეთ მნიშვნელოვან დოგმატურ საკითხზე, საშიშია მართლმადიდებლური სარწმუნოებისთვის და უკვე თავისი მიმდევრებიც ჰპოვა, საკუთარ წმიდათაწმიდა მოვალეობად ჩავთვალეთ დაგვებეჭდა წინამდებარე ჩვენი გამოკვლევა მიტრ. ანტონის დოგმატური სწავლების შესახებ.
 
ამ გამოკვლევის მთელი შინაარსი დავყავით სამ ნაწილად:
 
მათგან პირველში ჩვენ ვლაპარაკობთ მიტრ. ანტონის მიერ გამოსყიდვაზე იურიდიული შეხედულების უარყოფაზე და ღმრთითგამოცხადებულ და წმიდა მამათა მოწმობებიდან მოგვყავს მაგალითები მისი ამ აზრის უარსაყოფად.
 
მეორე ნაწილის საგანია თვით მიტრ. ანტონის სწავლების გადმოცემა, რომლის თანახმადაც ჩვენი გამოსყიდვა მოხდა ქრისტეს თანაგრძნობითი სიყვარულით, გეთსემანიის ბაღში მისი სულიერი ტანჯვით. ეს სწავლება ასევე უარყოფილია წმიდა წერილისა და ეკლესიის წმიდა მამათა სწავლებების მონაცემებით.
 
და ბოლოს, ჩვენი წიგნის მკითხველთა გულებში რომ უფრო ჩაიბეჭდოს სწავლება გამოსყიდვის შესახებ, ვიძლევით მის მოკლე გადმოცემას საღმრთო გამოცხადებაზე, წმიდა მამათა სწავლებაზე და საღვთისმსახურებო წიგნებზე დაყრდნობით, რაც საკუთრივ შეადგენს ჩვენი წინამდებარე გამოკვლევის მესამე ნაწილს.
 
სანამ მიტრ. ანტონის ნაშრომის განხილვაზე გადავიდოდეთ, გვსურს აღვნიშნოთ, თუ რატომ ვლაპარაკობთ პირველ ნაწილში მიტრ. ანტონის მიერ გამოსყიდვაზე იურიდიული შეხედულების უარყოფაზე, და არა თვით მის სწავლებაზე თანაგრძნობითი სიყვარულის შესახებ. მიტრ. ანტონი, თუმც კი აცხადებს, რომ "გამოსყიდვის საქმე - თანაგრძნობითი სიყვარულის ღვაწლია... ის არ უნდა არღვევდეს ცხოვრების სხვა კანონებს, ანუ სამართლიანობას" ("Догмат искупления", стр. 44), მიუხედავად ამისა აქვე მეორეხარისხოვანს უწოდებს გამოსყიდვასთან დაკავშირებულ იურიდიულ თვალსაზრისს ("Догмат искупления", стр. 44). მაგრამ, ის ამითაც არ შემოიფარგლება. გამოსყიდვასთან დაკავშირებული საღმრთო მართლმსაჯულების დაკნინებაში მიტრ. ანტონი კიდევ უფრო შორს მიდის. მის მიერ მითითებული მეორეხარისხოვანი თვალსაზრისი სრულიად ნადგურდება მისივ შეხედულებით თანაგრძნობით სიყვარულზე, რომელიც არა მარტო უმთავრესია, არამედ ერთადერთი მიზეზია გამოსყიდვისა, რადგან დასაშვებად არ მიიჩნევს საღმრთო მართლმსაჯულების არანაირ არსებით მონაწილეობას ამ საქმეში, არც მის მოთხოვნილებას ჯვარზე ქრისტეს სიკვდილისა, როგორც საღმრთო სამართლიანობის დამაკმაყოფილებელ მსხვერპლს.
 
ამრიგად, მიტრ. ანტონი სრულიად უარყოფს იურიდიულ შეხედულებას ჩვენი გამოსყიდვის საქმეში და ასწავლის, რომ აქ მოქმედებდა მხოლოდ თანაგრძნობითი სიყვარული.
 
საინტერესოა გავარკვიოთ, სად არის მიტრ. ანტონის ამგვარი სწავლების საფუძველი? ჩვენს გამოკვლევაში გამოვარკვევთ, რომ ამ სწავლებისთვის არ არსებობს არანაირი საფუძველი არც წმიდა წერილში და არც წმიდა მამათა თხზულებებში. მაშ, სად არის ეს საფუძველი?
 
ათონელთა მითითებულ ბროშურაში თანაგრძნობითი სიყვარულის შესახებ მიტრ. ანტონის სწავლების მიზეზად დასახელებულია მისი უკიდურესი გატაცება ფ. მ. დოსტოევსკით. ამ უკანასკნელმა 1849 წლის 21 დეკემბერს საშინელი სულიერი ტანჯვა განიცადა ეშაფოტზე. ამ ზნეობრივმა რყევამ უბიძგა მას თავის წიგნში "იდიოტი" თავად მიშკინის პირით ეთქვა, რომ სულიერი ტანჯვა ხორციელზე უმძიმესია და უსაშინელესი. აი საიდან იღებს, ათონური ბროშურის ავტორის აზრით, მიტრ. ანტონში დასაბამს შეხედულება, რომ ქრისტეს სულიერი ტანჯვა გეთსემანიის ბაღში გოლგოთაზე უმძიმესია და ამიტომაც, სწორედ მათით და არა ჯვარზე ვნებით და სიკვდილით გამოისყიდა უფალმა ჩვენი ცოდვები ("Православие и новшество" и "По поводу брошюры М. Антония "Догмат искупления"", стр. 22–23.).
 
ჩვენ ვიცით, როგორ იტაცებდა მიტრ. ანტონის დოსტოევსკის პიროვნება და თხზულებები. მაგრამ, ამ გატაცებაში როდი ვხედავთ თანაგრძნობითი სიყვარულის შესახებ მისი სწავლების აღმოცენების საფუძველს. ეს მიზეზი უნდა ვეძებოთ ხელისუფლების კანონიერებისა და დანაშაულისთვის დასჯის უარყოფის იმ სულში, რომლითაც იზრდებოდა და ყალიბდებოდა ჩვენი რუსული ინტელიგენცია. ჩვენი თანამედროვეებიდან მცირდენი თუ პოულობდნენ საკმარის სულიერ ძალას, რათა წინააღმდეგობა გაეწიათ ამ დამანგრეველი სულისთვის.
 
უარყოფის გამხრწნელმა სულმა, თავის უკიდურეს გამოვლინებაში, რუსი ადამიანები რევოლუციამდე და სამშობლოს დაღუპვამდე მიიყვანა. მაგრამ ყველაში ერთნაირად როდი ვლინდებოდა იგი. უეჭველად, უარყოფის ეს სული მოქმედებდა იმ რუსი ადამიანების ცხოვრებაშიც, რომლებიც გატაცებით ქადაგებდნენ ღვთაებრივ სიყვარულს, როგორც ჩვენი ზნეობრივი ცხოვრებისა და საქმიანობის ერთადერთ საწყისს, მაგრამ აშკარად ან ფარულად უარყოფდნენ სიცოცხლის სხვა აუცილებელ საწყისს - საღმრთო მართლმსაჯულებას, უკეთურთა დასჯის მისეულ მოთხოვნილებას. უდავოდ, ამ სულის გავლენა იმდენად ძლიერი იყო, რომ მისგან ვერ გათავისუფლდა ვერც მიტრ. ანტონი, რომელიც უარყოფის ეპოქის შვილი იყო.
 
აქედან გასაგები ხდება, თუ რატომ დაეუფლა მას, როგორც თვითონ ამბობდა, ჯერ კიდევ ცამეტი წლის ყმაწვილს აზრი თანაგრძნობითი სიყვარულის შესახებ. ეს აზრი, რომელიც მას დროების სულმა ჩაბერა, მთელი თავისი ძალით გამოვლინდა მის სწავლებაში გამოსყიდვის შესახებ. უარყოფის ამ სულისგან, როგორც თავისი პირველმიზეზისგან, აღმოცენდა კიდევაც იგი. მიტრ. ანტონი თავისუფალი რომ ყოფილიყო ამ გავლენისგან, მაშინ მას არ ექნებოდა გოლგოთის მსხვერპლის გამომსყიდველობითი მნიშვნელობის უარყოფა, რომელიც ქრისტემ საღმრთო მართლმსაჯულების დასაკმაყოფილებლად გაიღო. მაშინ არ იქნებოდა მისი სწავლებაც თანაგრძნობითი სიყვარულის შესახებ.
 
აი რატომ დავიწყეთ წინამდებარე ნაშრომი მიტრ. ანტონის მიერ გამოსყდივაზე იურიდიული შეხედულების უარყოფის განხილვით. ის იყო უახლოესი საფუძველი მისი სწავლებისა თანაგრძნობითი სიყვარულის შესახებ.
 
ნიშანდობლივია, რომ გამოსყიდვაზე იურიდიული შეხედულების მისეულ უარყოფაში, მიტრ. ანტონი იმოწმებს არქიმანდრიტ სერგის, დღეისთვის მოსკოვის მიტროპოლიტს, კიევის უნივერსიტეტის პროფესორს, დეკანოზ სვეტლოვს, მოსკოვის სასულიერო აკადემიის პროფესორს, არქიმანდრიტ ილარიონს (ტროიცკი) და მღვდელმონაზონ ტარასის.
 
ამ მოწმობებმა წაგვაქეზა ამ წიგნის გვერდებზე განგვეხილა მიტრ. ანტონის მიერ მითითებულ ავტორთა თხზულებებიც. მათი განხილვიდან ჩანს, რომ შეუძლებელია რომელიმე მათგანი საერთოდ რაიმე საღვთისმეტყველო ავტორიტეტს წარმოადგენდეს და, კერძოდ, გამოსყიდვის შესახებ სწავლებაში. გარდა ამისა, მარტოდენ გამოსყიდვის იურიდული შეხედულების უარყოფით, ისინი, მიტრ. ანტონის მსგავსად, ჩვენი დროების იმავე სულისგამხრწნელი სულისკვეთების მსხვერპლად წარმოჩინდებიან.
 
გაგრძელება იქნება.
 
 
წყარო: Архиепископ Серафим (Соболев). Искажение православной истины в русской богословской мысли. София, 1943.
 
ინტერნეტში: https://azbyka.ru/otechnik/Serafim_Sobolev/iskazhenie-pravoslavnoj-istiny-v-russkoj-bogoslovskoj-mysli/#note3
 
თარგმანი: საიტი "აპოკალიფსისის" რედ. თბილისი 2022.10.
Назад к содержимому